Dava, Cevap, İtiraz ve Kanun Yolu Dilekçeleri

1. Konunun Genel Çerçevesi

Yargılama, büyük ölçüde dilekçeler üzerinden yürümektedir. Tarafların iddia ve savunmaları, dayandıkları vakıalar ve deliller dilekçelerle mahkemeye sunulmaktadır. Bu nedenle dilekçenin içeriği, şekli ve verildiği zaman, davanın sonucunu doğrudan etkileyebilmektedir.

Hukuk yargılamasında temel dilekçeler dava, cevap, cevaba cevap (replik) ve ikinci cevap (düplik) dilekçeleridir. Bunlara icra takibine itiraz dilekçeleri ile istinaf ve temyiz gibi kanun yolu dilekçeleri eklenmektedir. Her birinin içeriği ve süresi ayrı ayrı düzenlenmiştir.

2. Hukuki Dayanak

• Dava dilekçesinin içeriği: HMK m.119
• Gider avansı: HMK m.120
• Cevap süresi ve cevap dilekçesinin içeriği: HMK m.127-129
• Replik ve düplik: HMK m.136
• İddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı: HMK m.141
• Eski hâle getirme: HMK m.95-99
• İstinaf: HMK m.341-360
• Temyiz: HMK m.361-373
• Ödeme emrine itiraz: İİK m.62
• Kambiyo senetlerine dayalı takipte itiraz: İİK m.168-170
• İdari yargıda dilekçe ve dava açma süresi: İYUK m.3 ve İYUK m.7

3. Kanundaki Düzenleme

Dava Dilekçesi

Dava dilekçesinde mahkemenin adı, tarafların ve varsa vekillerinin kimlik ve adres bilgileri, davanın konusu ve değeri, iddiaya dayanak vakıaların açık özetleri, deliller, hukuki sebepler ve açık talep sonucu yer almalıdır HMK m.119. Bazı eksiklikler için mahkeme bir haftalık kesin süre vermekte, bu süre içinde tamamlanmayan dilekçeyle dava açılmamış sayılmaktadır. Davacının ayrıca gider avansını yatırması gerekmektedir HMK m.120.

Cevap Dilekçesi

Davalı, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap dilekçesi vermektedir HMK m.127. Cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda, süre içinde başvurulması koşuluyla mahkeme bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verebilmektedir. Süresinde cevap verilmemesi, davacının bütün iddialarının inkâr edildiği anlamına gelmekle birlikte, davalının sonradan yeni savunma ileri sürmesi kısıtlanmaktadır.

Cevap dilekçesinde savunmaya dayanak vakıalar, deliller ve varsa ilk itirazlar (yetki itirazı, tahkim itirazı gibi) gösterilmelidir HMK m.129. İlk itirazların cevap dilekçesinde ileri sürülmemesi, bu itirazların sonradan dinlenmemesi sonucunu doğurmaktadır.

Replik, Düplik ve Genişletme Yasağı

Taraflar, cevap ve cevaba cevap dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde replik ve düplik dilekçesi verebilmektedir HMK m.136. Dilekçeler aşaması tamamlandıktan sonra taraflar, karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça iddia ve savunmalarını genişletememekte veya değiştirememektedir HMK m.141. Bu nedenle bütün vakıaların ve delillerin dilekçeler aşamasında eksiksiz sunulması gerekmektedir.

İcra Takibine İtiraz

Genel haciz yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilmektedir İİK m.62. İtiraz, icra dairesine yapılmakta ve takibi durdurmaktadır. Kambiyo senetlerine dayalı takiplerde ise borca ve imzaya itiraz, beş gün içinde icra mahkemesine yapılmakta ve takip kural olarak kendiliğinden durmamaktadır İİK m.168-170.

İstinaf ve Temyiz Dilekçeleri

İlk derece mahkemesi kararlarına karşı istinaf süresi, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İstinaf dilekçesinde başvuru sebeplerinin ve gerekçesinin açıkça gösterilmesi gerekmektedir; bölge adliye mahkemesi incelemesini kural olarak bu sebeplerle sınırlı yapmaktadır. Karşı taraf, istinaf dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevap verebilmektedir.

Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz süresi, kararın tebliğinden itibaren bir aydır HMK m.361. Temyize cevap süresi ise iki haftadır. İstinaf ve temyiz yoluna başvurulabilmesi, her yıl yeniden belirlenen parasal sınırlara bağlıdır.

Diğer Yargı Kollarında Durum

İdari yargıda dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı bir süre öngörülmemişse idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür İYUK m.7. Ceza muhakemesinde itiraz, istinaf ve temyiz süreleri ise ayrı düzenlenmiş olup son yıllarda değişikliğe uğradığından, başvuru tarihinde yürürlükteki düzenlemenin kontrol edilmesi gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Sürenin hesaplanması: Tebliğ tarihi tespit edilerek sürenin son günü belirlenmelidir. Elektronik tebligatta tebliğ tarihi, kanunda öngörülen kurala göre hesaplanmaktadır.
2. Görevli ve yetkili merciin belirlenmesi: Dilekçenin hangi mahkemeye veya icra dairesine verileceği kontrol edilmelidir.
3. Vakıaların ve delillerin derlenmesi: Tüm belgeler, tanık listesi ve diğer deliller dilekçeyle birlikte sunulmak üzere hazırlanmalıdır.
4. Dilekçenin yazılması: Kanunda sayılan zorunlu unsurlar eksiksiz yer almalı; talep sonucu açık ve uygulanabilir biçimde yazılmalıdır.
5. Harç ve masrafların yatırılması: Başvuru harcı, karar harcı ve gider avansı gibi kalemler yatırılmalıdır; eksik harç, başvurunun işleme konulmamasına yol açabilmektedir.
6. Dilekçenin sunulması: Dilekçe, mahkeme kalemine veya UYAP sistemi üzerinden elektronik imzayla sunulabilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Dava dilekçesi, uyuşmazlığın niteliğine göre görevli olan sulh hukuk, asliye hukuk, asliye ticaret, aile, iş veya tüketici mahkemesine verilmektedir. Yetki, genel kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesine göre belirlenmekte, bazı davalarda özel ve kesin yetki kuralları uygulanmaktadır.

İstinaf ve temyiz dilekçeleri, kararı veren mahkemeye verilmekte ve dosya bu mahkeme aracılığıyla üst mahkemeye gönderilmektedir. İcra takibine itiraz icra dairesine, kambiyo senetlerine dayalı takiplerdeki itirazlar ise icra hukuk mahkemesine yapılmaktadır. İdari işlemlere karşı dava dilekçesi idare veya vergi mahkemesine verilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Dilekçe süreleri kural olarak kesin veya hak düşürücü niteliktedir; sürenin kaçırılması, ilgili hakkın kaybına yol açmaktadır.
• Elinde olmayan sebeplerle süreyi kaçıran taraf, kanundaki şartlarla eski hâle getirme talep edebilmektedir HMK m.95-99.
• Bazı uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; dava dilekçesine son tutanağın eklenmesi gerekmektedir.
• Basit yargılama usulüne tabi davalarda dilekçe aşaması ve süreler farklılık göstermektedir.
• Harç, gider avansı ve kanun yolu parasal sınırları her yıl yeniden belirlenmektedir.
• Kanun yolu dilekçesinde yalnızca karara itiraz edildiğinin belirtilmesi yeterli olmamakta, itiraz sebeplerinin somut olarak gösterilmesi gerekmektedir.

7. Sonuç

Dilekçeler, tarafların yargılamadaki bütün iddia ve savunmalarının taşıyıcısıdır. Zorunlu unsurların eksiksiz yer alması, vakıa ve delillerin baştan sunulması ve sürelerin doğru hesaplanması, hak kaybını önlemenin temel koşullarıdır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Sözleşmeler ve Dilekçeler