Alan Adı Uyuşmazlıkları: .Tr ve Genel Uzantılarda Çözüm Yolları

1. Konunun Genel Çerçevesi

Alan adı, bir internet sitesinin adresini oluşturan ve kullanıcıların siteye ulaşmasını sağlayan tanımlayıcıdır. Alan adları ilk başvurana tahsis edildiğinden, başkalarına ait markaların veya ticaret unvanlarının alan adı olarak tescil edilmesi sık karşılaşılan bir sorundur. Bu tür tescillerin amacı çoğu zaman alan adını marka sahibine yüksek bedelle satmak, marka sahibinin internet üzerindeki varlığını engellemek veya markanın itibarından yararlanarak ziyaretçi çekmektir.

Alan adı uyuşmazlıklarında başvurulacak yol, alan adının uzantısına göre değişmektedir. Türkiye'ye özgü .tr uzantılı alan adları ulusal düzenlemelere, .com, .net gibi genel uzantılar ise uluslararası düzenlemelere tabidir. Her iki durumda da idari başvuru yolunun yanında mahkemeye başvuru imkânı bulunmaktadır.

Alan adı uyuşmazlıkları yalnızca kötü niyetli tescillerle sınırlı değildir. Aynı isme meşru olarak sahip olabilecek farklı işletmeler arasında da çatışmalar yaşanabilmektedir. Bu durumda tarafların marka tescil tarihleri, kullanım süreleri ve faaliyet alanları birlikte değerlendirilmektedir. Eski çalışan, eski iş ortağı veya ajans adına tescil edilmiş alan adları da sık karşılaşılan bir sorun kaynağıdır.

2. Hukuki Dayanak

• 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve bu Kanun'a dayanılarak çıkarılan İnternet Alan Adları Yönetmeliği
• Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun alan adı uyuşmazlık çözüm usulüne ilişkin düzenlemeleri
• Marka hakkının kapsamı ve tecavüz: SMK m.7, SMK m.29
• Hukuki talepler: SMK m.149
• Haksız rekabet: TTK m.54-63
• Ticaret unvanına ilişkin hükümler: TTK m.39 vd.
• İsim hakkının korunması: TMK m.26
• İhtiyati tedbir: HMK m.389 vd.
• Genel uzantılar için uluslararası alan adı uyuşmazlık çözüm politikası (UDRP)

3. Kanundaki Düzenleme

.Tr Uzantılı Alan Adları

.tr uzantılı alan adlarının yönetimi, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından yürütülmekte ve alan adı tahsisleri kayıt kuruluşları aracılığıyla yapılmaktadır. Mevcut sistemde birçok uzantı için "ilk gelen alır" ilkesi uygulanmakta, bazı uzantılar için ise belge ibrazı aranmaktadır. Alan adına ilişkin uyuşmazlıklarda BTK tarafından yetkilendirilen uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcılarına başvurulabilmektedir.

Başvurunun Şartları

Uyuşmazlık çözüm başvurusunda, genel olarak şu hususların birlikte ispatlanması beklenmektedir:

• Alan adının, başvurucunun hak sahibi olduğu marka, ticaret unvanı veya diğer bir işaretle aynı ya da karıştırılacak kadar benzer olması,
• Alan adı sahibinin bu alan adı üzerinde hakkı veya meşru bir bağlantısının bulunmaması,
• Alan adının kötü niyetle tahsis ettirilmiş olması veya kötü niyetle kullanılması.

Kötü niyet; alan adının hak sahibine satılmak amacıyla alınması, hak sahibinin internette varlık göstermesinin engellenmesi, rakip işletmenin faaliyetlerinin bozulması veya kullanıcıların yanıltılarak ticari kazanç sağlanması gibi durumlarda ortaya çıkmaktadır.

Genel Uzantılı Alan Adları

.com, .net, .org gibi genel uzantılarda, kayıt şirketlerinin bağlı olduğu uluslararası politika uyarınca idari bir başvuru yapılabilmektedir. Başvuru, yetkili uyuşmazlık çözüm merkezlerinden birine yapılmakta ve yukarıdaki şartlara benzer üç koşulun ispatı aranmaktadır. Başvurunun kabul edilmesi hâlinde alan adının iptaline veya başvurucuya devrine karar verilebilmektedir; tazminata ise hükmedilmemektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Tespit: Alan adının sahiplik bilgileri, tescil tarihi ve sitenin içeriği tespit edilmekte; içerik noter veya elektronik tespit yoluyla kayda alınmaktadır.
2. Hakların belgelenmesi: Marka tescil belgeleri, ticaret sicili kayıtları ve markanın kullanımına ilişkin deliller hazırlanmaktadır.
3. İhtarname: Durumun niteliğine göre alan adı sahibine ihtarname gönderilerek alan adının devri veya kullanımının durdurulması talep edilebilmektedir.
4. Yol seçimi: Hızlı ve görece düşük maliyetli olan idari başvuru yolu ile tazminat ve kapsamlı tedbir imkânı sunan dava yolu arasında seçim yapılmaktadır.
5. İdari başvuru: Başvuru dilekçesi ve deliller ilgili uyuşmazlık çözüm merkezine sunulmakta, karşı tarafın cevabından sonra panel karar vermektedir.
6. Kararın uygulanması: Devir veya iptal kararı, ilgili kayıt kuruluşu tarafından uygulanmaktadır. Kararın uygulanmasından önce mahkemeye başvurulması hâlinde uygulamanın durması söz konusu olabilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

İdari yol bakımından .tr uzantılarında BTK tarafından yetkilendirilen uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcıları, genel uzantılarda ise uluslararası uyuşmazlık çözüm merkezleri görevlidir. Bu süreçler mahkeme yolunu ortadan kaldırmamaktadır.

Alan adının marka hakkına tecavüz oluşturduğu iddiasıyla açılacak davalar fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde, bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir. Yalnızca haksız rekabete dayanan talepler ise asliye ticaret mahkemesinin görevindedir. Marka hakkına dayalı davalarda marka sahibi, kendi yerleşim yeri mahkemesi ile fiilin işlendiği veya etkilerinin görüldüğü yer mahkemesi arasında seçim yapabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Önleyici tescil: Markanın tescil edilmesiyle birlikte ilgili alan adlarının da tescil ettirilmesi, sonradan doğacak uyuşmazlıkları büyük ölçüde önlemektedir.
• Kötü niyetin ispatı: İdari başvurularda en önemli unsur kötü niyetin ispatıdır; satış teklifleri, yönlendirmeler ve sitenin içeriği bu açıdan değerlendirilmektedir.
• Meşru kullanım: Alan adı sahibinin aynı isimle gerçek ve dürüst bir faaliyeti varsa başvurunun kabul edilme ihtimali azalmaktadır.
• Gecikme: Uzun süre hareketsiz kalınması, hem delillerin kaybolmasına hem de kötü niyet değerlendirmesinin zorlaşmasına yol açabilmektedir.
• Sosyal medya hesapları: Benzer sorunlar sosyal medya kullanıcı adlarında da yaşanmakta; bu hâllerde platformların kendi şikâyet mekanizmaları ve dava yolu birlikte değerlendirilmektedir.
• Masraf kalemleri: İdari başvuru ücreti, tespit giderleri, dava harçları ve bilirkişi ücretleri söz konusu olabilmektedir; bu tutarlar her yıl yeniden belirlenmektedir.

7. Sonuç

Alan adı uyuşmazlıklarında idari çözüm yolları, mahkeme sürecine göre daha hızlı bir sonuç sunabilmektedir. Bununla birlikte tazminat talep edilecekse veya ihlal birden fazla mecrada sürmekteyse dava yolunun da değerlendirilmesi gerekmektedir. Markanın tescili ile birlikte alan adlarının da güvence altına alınması, en etkili önleyici tedbirdir.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Marka ve Fikri Mülkiyet