İnternette İçerik Kaldırma ve Erişim Engeli: Başvuru Yolları

1. Konunun Genel Çerçevesi

İnternette yayımlanan bir haber, sosyal medya paylaşımı, forum yorumu veya şikâyet sitesi içeriği; bir kişinin veya şirketin onurunu, ticari itibarını ya da özel hayatını zedeleyebilmektedir. Bu tür içeriklerin kaldırılması veya erişiminin engellenmesi için tek bir başvuru yolu bulunmamaktadır. İçeriğin bir suç oluşturup oluşturmadığı, özel hayatın gizliliğine mi yoksa diğer kişilik değerlerine mi yöneldiği ve içeriği kimin yayımladığı, izlenecek yolu belirlemektedir.

Bu alanda son yıllarda önemli değişiklikler yaşanmıştır. Kişilik hakkı ihlallerinde uzun süre en sık başvurulan yol olan 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle başvuru yolunun seçiminde güncel mevzuatın dikkatle kontrol edilmesi gerekmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun: 5651 s. K. m.8 (erişimin engellenmesi kararı ve yerine getirilmesi), 5651 s. K. m.8/A (gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesi), 5651 s. K. m.9/A (özel hayatın gizliliği nedeniyle içeriğe erişimin engellenmesi), sosyal ağ sağlayıcılara ilişkin ek madde hükümleri
• 5651 s. K. m.9: Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş, iptal 10.10.2024'te yürürlüğe girmiştir
• TMK m.24 ve TMK m.25 (kişiliğin korunması ve davalar)
• HMK m.389 vd. (ihtiyati tedbir)
• KVKK m.11 (silme talebi dâhil ilgili kişi hakları)
• CMK m.268 (sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz)

3. Kanundaki Düzenleme

Katalog Suçlar Bakımından Erişim Engeli

5651 s. K. m.8, Kanun'da sayılan belirli suçları oluşturduğu hususunda yeterli şüphe sebebi bulunan yayınlar hakkında erişimin engellenmesine karar verilmesini düzenlemektedir. Bu karar soruşturma evresinde sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde mahkeme tarafından verilmektedir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının da karar verme yetkisi bulunmaktadır. Bazı suçlar bakımından Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) Başkanlığı resen karar verebilmektedir.

Özel Hayatın Gizliliği

5651 s. K. m.9/A uyarınca internet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişi, doğrudan BTK'ya başvurarak içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasını isteyebilmektedir. Başvuru üzerine uygulanan tedbir, kanunda öngörülen süre içinde sulh ceza hâkimliğinin onayına sunulmaktadır. Hâkimlik tarafından onaylanmayan tedbir kendiliğinden kalkmaktadır.

Kişilik Hakkı İhlalleri ve m.9'un İptali

Hakaret, itibarın zedelenmesi gibi özel hayat dışındaki kişilik hakkı ihlallerinde daha önce 5651 s. K. m.9 kapsamında doğrudan sulh ceza hâkimliğine başvurulabilmekteydi. Bu madde Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş ve iptal 10.10.2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu alanda yeni bir düzenleme yapılıp yapılmadığı izlenmesi gereken bir konudur; yürürlükteki düzenlemenin başvuru tarihinde kontrol edilmesi gerekmektedir.

Bu durumda kişilik hakkı ihlallerinde TMK m.24 ve TMK m.25 kapsamında hukuk mahkemesinde dava açılması ve HMK m.389 vd. uyarınca içeriğin kaldırılması veya erişimin engellenmesi yönünde ihtiyati tedbir talep edilmesi başlıca yol olarak öne çıkmaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. İçeriğin tespiti: İçeriğin tam adresi (URL), yayım tarihi, ekran görüntüsü ve yayımlayan hesap bilgileri kayıt altına alınmaktadır. Gerekirse noter veya bilirkişi aracılığıyla delil tespiti yaptırılmaktadır.
2. Hukuki niteleme: İçeriğin suç oluşturup oluşturmadığı, özel hayatın gizliliğine mi yoksa diğer kişilik değerlerine mi ilişkin olduğu belirlenmektedir.
3. İçerik veya yer sağlayıcıya başvuru: Pek çok platform, kendi bildirim mekanizmaları üzerinden içerik kaldırma talebi kabul etmektedir. Sosyal ağ sağlayıcıların bu başvurulara Kanun'da öngörülen süre içinde cevap verme yükümlülüğü bulunmaktadır.
4. Uygun yargısal veya idari yola başvuru: Özel hayat ihlalinde BTK veya sulh ceza hâkimliği; katalog suçlarda Cumhuriyet başsavcılığı veya sulh ceza hâkimliği; diğer kişilik hakkı ihlallerinde ihtiyati tedbir talepli dava yolu değerlendirilmektedir.
5. Arama motorları ve kişisel veriler: İsimle yapılan aramalarda çıkan sonuçlar bakımından KVKK m.11 kapsamında arama motoru işletmecisine başvuru ve ardından Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet yolu da değerlendirilebilmektedir.
6. Kararın uygulanması: Verilen karar, ilgili sağlayıcılara ve gerektiğinde BTK'ya iletilerek uygulanması takip edilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

5651 s. K. m.8 ve 5651 s. K. m.9/A kapsamındaki kararlarda sulh ceza hâkimliği görevlidir. Sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı CMK m.268 uyarınca öğrenme veya tefhimden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilmektedir. BTK, Kanun'da sayılan hâllerde idari merci olarak tedbir uygulamaktadır.

TMK m.24 ve TMK m.25 kapsamındaki davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. TMK m.25 uyarınca davacı bu davaları kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde açabilmektedir. İhtiyati tedbir talebi dava açılmadan önce de yapılabilmekte, bu durumda tedbir kararından itibaren kanunda öngörülen süre içinde esas hakkında dava açılması gerekmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Sulh ceza hâkimliği kararlarına itiraz süresi: Yedi gün.
• Dava açılmadan önce alınan ihtiyati tedbir kararlarında, esas davanın süresinde açılmaması tedbirin kendiliğinden kalkmasına yol açmaktadır (HMK m.397).
• Erişim engeli, kural olarak içeriğin yayımlandığı belirli adres (URL) bazında uygulanmaktadır. Sitenin tamamına erişim engeli, ancak istisnai durumlarda gündeme gelmektedir.
• Basın özgürlüğü ve ifade özgürlüğü kapsamında kalan, kamu yararı taşıyan ve gerçeğe uygun içerikler bakımından taleplerin reddedilme ihtimali bulunmaktadır.
• İçeriğin kaldırılması, tazminat ve cezai şikâyet haklarını ortadan kaldırmamaktadır. Bu taleplerin süreleri ayrıca takip edilmelidir.
• Yurt dışında yerleşik platformlarda kararın uygulanması, temsilci ataması ve platformun işbirliği düzeyine göre farklılık gösterebilmektedir.

7. Sonuç

İnternetteki hukuka aykırı içeriklerle mücadelede doğru yolun seçilmesi, içeriğin niteliğine ve güncel mevzuata bağlıdır. 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesinin iptali sonrasında kişilik hakkı ihlallerinde hukuk mahkemesi ve ihtiyati tedbir yolu önem kazanmıştır. Özel hayatın gizliliğine ilişkin 5651 s. K. m.9/A yolu ise yürürlüğünü korumaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Siber Güvenlik ve Bilişim Hukuku