Kambiyo Senetlerine Dayalı Haciz Yoluyla Takip

1. Konunun Genel Çerçevesi

Kambiyo senetleri, Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen çek, bono (emre yazılı senet) ve poliçeden oluşmaktadır. Bu senetler ticari hayatta hızlı dolaşım ve kolay tahsil amacıyla kullanılmaktadır. İcra ve İflas Kanunu da bu amaca uygun olarak kambiyo senetleri için genel haciz yolundan daha hızlı işleyen özel bir takip yolu öngörmüştür.

Kambiyo senetlerine dayalı takipte alacaklının elinde, kanunun aradığı şekil şartlarını taşıyan bir senet bulunmaktadır. Bu nedenle borçlunun itiraz imkânı daraltılmış ve itirazın incelenmesi doğrudan icra mahkemesine bırakılmıştır. Takip, alacaklıya önemli avantajlar sağlamakla birlikte senedin geçerliliği konusunda titizlik gerektirmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• İİK m.167: Kambiyo senetlerine dayalı takip talebi.
• İİK m.168: Ödeme emrinin içeriği ve süreleri.
• İİK m.169: Borca itiraz.
• İİK m.169/a: İtirazın incelenmesi ve takibin durdurulması.
• İİK m.170: İmzaya itiraz.
• İİK m.170/a: Senedin kambiyo vasfı ve takibin iptali.
• TTK m.776, TTK m.780: Bono ve çekin zorunlu unsurları.
• TTK m.749, TTK m.814: Zamanaşımı.

3. Kanundaki Düzenleme

Takibin Şartları

Kambiyo takibi yapılabilmesi için senedin kanunda öngörülen zorunlu unsurları taşıması gerekmektedir. Örneğin bonoda bono kaydı, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtar, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası aranmaktadır (TTK m.776). Çekte de çek kelimesi, havale kaydı, muhatap banka, ödeme yeri, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası bulunmalıdır (TTK m.780). Kanunun yorum yoluyla tamamlanmasına imkân tanımadığı bir unsur eksikse senet kambiyo senedi niteliğini kaybetmekte ve kambiyo takibine konu olamamaktadır.

Takip talebine senedin aslı eklenmekte ve senet icra dairesinde muhafaza altına alınmaktadır. İcra müdürü, senedin kambiyo senedi niteliği taşıyıp taşımadığını ve vadesinin gelip gelmediğini resen incelemektedir.

Ödeme Emri

İİK m.168 uyarınca kambiyo takibinde borçluya gönderilen ödeme emrinde, borcun on gün içinde ödenmesi gerektiği bildirilmektedir. Aynı ödeme emrinde borçluya, senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığına ilişkin şikâyetini ve borca itirazını beş gün içinde icra mahkemesine yapması gerektiği ihtar edilmektedir. İmzaya itiraz için de aynı süre geçerlidir.

Borca ve İmzaya İtiraz

İİK m.169 uyarınca borçlu, borçlu olmadığını, borcun ödendiğini veya ertelendiğini ya da senedin zamanaşımına uğradığını ileri sürerek icra mahkemesine itiraz edebilmektedir. Borcun ödendiği veya ertelendiği iddiası, kural olarak resmî veya imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat edilmelidir.

İİK m.170 uyarınca borçlu, senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürmekteyse bunu ayrıca ve açıkça bildirmelidir. Aksi hâlde imza kabul edilmiş sayılmaktadır. İcra mahkemesi, imzanın borçluya ait olup olmadığını bilirkişi incelemesiyle tespit etmektedir. Haksız çıkan imza itirazı, borçlu aleyhine kanunda öngörülen oranlarda para cezası ve tazminat sonucunu doğurabilmektedir.

Takibin Durdurulması

Kambiyo takibinde itiraz, takibi kendiliğinden durdurmamaktadır. Borçlu, itirazının ciddi ve kuvvetli bir delile dayanması hâlinde icra mahkemesinden takibin geri bırakılmasını talep edebilmektedir. Mahkeme, gerekli gördüğünde teminat karşılığında takibin durdurulmasına karar verebilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Senedin incelenmesi: Senedin zorunlu unsurları, vadesi, ciro silsilesi ve zamanaşımı durumu kontrol edilmektedir.
2. Takip talebi: Senet aslıyla birlikte icra dairesine takip talebi sunulmaktadır.
3. Ödeme emri: İcra dairesi, kambiyo takibine özgü ödeme emrini borçluya ve senetteki diğer sorumlulara tebliğ etmektedir.
4. Borçlunun başvurusu: Borçlu, itiraz ve şikâyetlerini beş gün içinde icra mahkemesine yapmaktadır.
5. İcra mahkemesi incelemesi: Mahkeme, itirazları belgeler üzerinden veya duruşma yaparak incelemektedir.
6. Haciz: On günlük ödeme süresinin sonunda ve durdurma kararı bulunmadıkça alacaklı haciz talep edebilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Takip, icra dairesinde başlatılmaktadır. Yetkili icra dairesi, genel yetki kurallarına ek olarak kambiyo senedinin ödeme yeri ve senetteki sorumluların yerleşim yeri dikkate alınarak belirlenmektedir. Yetki itirazı da beş günlük süre içinde ileri sürülmelidir.

Borca itiraz, imzaya itiraz, kambiyo vasfına ilişkin şikâyet ve takibin durdurulması talepleri, takibin yapıldığı icra dairesinin bağlı bulunduğu yer icra hukuk mahkemesince incelenmektedir. İcra mahkemesinin kararları, maddi hukuk bakımından kesin hüküm oluşturmadığından taraflar genel mahkemelerde menfi tespit veya istirdat davası açabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Ödeme süresi on gün, itiraz ve şikâyet süresi beş gündür; her iki süre de ödeme emrinin tebliğinden itibaren işlemeye başlamaktadır.
• Bonoda düzenleyene karşı açılacak takipler, vadeden itibaren kanunda öngörülen zamanaşımı süresine tabidir (TTK m.749).
• Çekte zamanaşımı, ibraz süresinin bitiminden itibaren işlemekte ve kısa tutulmaktadır (TTK m.814).
• Çekin kanunda öngörülen ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmemesi, cirantalara başvuru hakkının kaybına yol açabilmektedir (TTK m.796).
• Senedin aslının icra dairesine teslimi zorunludur; fotokopiyle kambiyo takibi yapılamamaktadır.
• Zamanaşımına uğramış veya kambiyo vasfını kaybetmiş senede dayanılarak ilamsız genel haciz yoluyla takip yapılması mümkündür.
• Harç ve masraf tutarları her yıl yeniden belirlendiğinden güncel tarifenin kontrol edilmesi gerekmektedir.

7. Sonuç

Kambiyo senetlerine dayalı takip, alacaklıya hızlı ve etkili bir tahsil imkânı sağlayan özel bir yoldur. Borçlu bakımından ise beş günlük itiraz süresi ve itirazın takibi kendiliğinden durdurmaması, sürecin dikkatle izlenmesini gerektirmektedir. Senedin şekil şartlarını taşıması ve zamanaşımı süreleri, takibin akıbetini belirleyen başlıca unsurlardır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← İcra ve İflas Hukuku