Şirket Yöneticilerinin Hukuki Sorumluluğu

1. Konunun Genel Çerçevesi

Şirketler tüzel kişiler oldukları için işlemlerini yöneticileri aracılığıyla yürütmektedir. Anonim şirkette yönetim kurulu üyeleri, limited şirkette ise müdürler, şirketin yönetimi ve temsili ile görevlidir. Bu kişilerin aldıkları kararlar ve yaptıkları işlemler, şirketin malvarlığını, pay sahiplerinin haklarını ve şirket alacaklılarının durumunu doğrudan etkilemektedir.

Bu nedenle kanun, yöneticilere belirli yükümlülükler yüklemekte ve bu yükümlülüklere aykırı davranılması hâlinde kişisel sorumluluk öngörmektedir. Yöneticilerin sorumluluğu; şirkete, pay sahiplerine ve şirket alacaklılarına karşı hukuki sorumluluk, kamu borçlarından sorumluluk ve bazı hâllerde cezai sorumluluk olarak ortaya çıkabilmektedir.

2. Hukuki Dayanak

• TTK m.369: Yönetim kurulu üyelerinin özen ve bağlılık yükümlülüğü düzenlenmektedir.
• TTK m.393: Müzakereye katılma yasağı öngörülmektedir.
• TTK m.395-396: Şirketle işlem yapma, şirkete borçlanma ve rekabet yasağı düzenlenmektedir.
• TTK m.376: Sermaye kaybı ve borca batıklık hâlinde yönetim kurulunun yükümlülükleri öngörülmektedir.
• TTK m.553-560: Yönetim kurulu üyelerinin hukuki sorumluluğu, teselsül, ibra ve zamanaşımı düzenlenmektedir.
• TTK m.626 ve TTK m.644: Limited şirket müdürlerinin yükümlülükleri ve sorumluluğu bakımından anonim şirket hükümlerine yollama yapılmaktadır.
• 6183 s. AATUHK mük. m.35 ve VUK m.10: Kanuni temsilcilerin kamu alacaklarından sorumluluğu düzenlenmektedir.

3. Kanundaki Düzenleme

Özen ve Bağlılık Yükümlülüğü

TTK m.369 uyarınca yönetim kurulu üyeleri, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralına uygun biçimde gözetmek yükümlülüğü altındadır. Bu kapsamda yöneticilerin, kişisel menfaatlerinin şirket menfaatiyle çatıştığı konularda müzakereye katılmamaları, genel kuruldan izin almadan şirketle kendi adlarına işlem yapmamaları ve şirkete borçlanmamaları gerekmektedir.

Sermaye Kaybı ve Borca Batıklık

TTK m.376 uyarınca son yıllık bilançoya göre sermayenin kanunda belirtilen oranda karşılıksız kaldığı anlaşılırsa yönetim kurulu, genel kurulu derhâl toplantıya çağırmakla ve uygun gördüğü iyileştirici önlemleri sunmakla yükümlüdür. Şirketin borca batık durumda bulunduğu şüphesini uyandıran işaretler varsa, ara bilanço çıkarılmakta ve borca batıklık hâlinde mahkemeye bildirimde bulunulmaktadır. Bu yükümlülüklerin ihmali, yöneticilerin sorumluluğunu doğurabilmektedir.

Hukuki Sorumluluk ve Teselsül

TTK m.553 uyarınca kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur. Kanunen devredilebilen bir yetkiyi usulüne uygun olarak devreden kişi, devralanın seçiminde makul derecede özen göstermedikçe sorumlu tutulmamaktadır.

TTK m.557 uyarınca birden fazla kişi aynı zararı tazminle yükümlü ise, bunların her biri kusuruna ve durumun gereklerine göre zarar kendisine kişisel olarak yükletilebildiği ölçüde diğerleriyle birlikte sorumlu olmaktadır. Bu düzenlemeye farklılaştırılmış teselsül denilmektedir.

Kamu Borçlarından Sorumluluk

Şirketin vergi ve diğer kamu alacaklarının şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesi hâlinde, kanuni temsilciler bakımından özel kanunlarda öngörülen şartlarla sorumluluk gündeme gelebilmektedir. Sosyal güvenlik prim borçları bakımından da ilgili mevzuatta benzer düzenlemeler bulunmaktadır. Bu sorumluluk, ticaret hukukundaki sorumluluktan farklı esaslara tabidir. Özellikle şirket adına imza yetkisi bulunan ve ticaret sicilinde kanuni temsilci olarak görünen kişilerin, görevden ayrıldıktan sonra da görev dönemlerine ait kamu borçları nedeniyle takiple karşılaşabildiği unutulmamalıdır.

4. Uygulamada Süreç

1. Zararın tespiti: Şirkete, pay sahibine veya alacaklıya verilen zarar ve bu zarara yol açan işlem belirlenmektedir.
2. Sorumluların belirlenmesi: Zarara yol açan kararlara katılan, işlemi yapan veya denetim yükümlülüğünü ihmal eden yöneticiler tespit edilmektedir.
3. Delillerin toplanması: Yönetim kurulu kararları, genel kurul tutanakları, finansal tablolar, yazışmalar ve denetim raporları incelenmektedir.
4. Genel kurul kararı: Şirket adına sorumluluk davası açılması için gerekli hâllerde genel kurul kararı alınmaktadır.
5. Arabuluculuk: Tazminat talepleri bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmaktadır.
6. Dava ve yargılama: Sorumluluk davası açılmakta, zarar ve kusur genellikle bilirkişi incelemesiyle tespit edilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Yöneticilerin hukuki sorumluluğuna ilişkin davalar TTK m.4 uyarınca ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir. Yetkili mahkeme kural olarak şirket merkezinin bulunduğu yer mahkemesidir. Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat taleplerinde TTK m.5/A uyarınca dava şartı arabuluculuk uygulanmaktadır.

Kamu alacaklarından sorumluluk kapsamında kanuni temsilci adına düzenlenen ödeme emri veya tarhiyatlara karşı vergi mahkemesinde dava açılabilmektedir. Sosyal güvenlik prim borçlarına ilişkin uyuşmazlıklarda ise uyuşmazlığın niteliğine göre idari yargı veya iş mahkemesi görevli olabilmektedir. Yöneticilerin kanunda suç olarak tanımlanan eylemleri bakımından ise ceza mahkemeleri görevlidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Zamanaşımı: TTK m.560 uyarınca tazminat istemi, davacının zararı ve tazmin yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zararı doğuran fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğramaktadır. Fiilin cezayı gerektiren bir suç oluşturması hâlinde ceza zamanaşımı süresi uygulanabilmektedir.
• İbra: Genel kurulun yöneticileri ibra etmesi, kanunda belirtilen sınırlar içinde etki doğurmaktadır; ibra kararına olumlu oy vermeyen pay sahiplerinin dava hakkı ayrıca değerlendirilmelidir.
• Toplantı tutanakları: Karara karşı oy kullanan yöneticinin muhalefetini tutanağa geçirtmesi, sorumluluk bakımından önem taşımaktadır.
• Yetki devri: Yönetim yetkisinin iç yönergeyle usulüne uygun devredilmesi, yöneticinin sorumluluğunu sınırlayabilmektedir.
• Sigorta: Yöneticilerin sorumluluk riskine karşı yönetici sorumluluk sigortası yaptırılabilmektedir.
• Görevden ayrılma: Görevden ayrılan yöneticinin ticaret sicilinden kaydının silinmesi takip edilmelidir.

7. Sonuç

Şirket yöneticilerinin sorumluluğu, kusura dayanan ve her yöneticinin kendi kusuru ölçüsünde değerlendirilen bir sorumluluktur. Kararların gerekçeli alınması, toplantı tutanaklarının düzenli tutulması, yetki devrinin usulüne uygun yapılması ve mali durumun yakından izlenmesi, sorumluluk riskini önemli ölçüde azaltmaktadır.

Ticaret hukukundaki sorumluluk ile kamu borçlarından sorumluluk farklı esaslara tabidir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Şirketler ve Ticaret Hukuku