Pay Devri ve Hisse Devir Sözleşmeleri

1. Konunun Genel Çerçevesi

Şirket ortaklığı, payların devri yoluyla el değiştirebilmektedir. Bir ortağın şirketten ayrılması, yeni bir yatırımcının şirkete katılması, aile şirketlerinde kuşak değişimi veya şirketin tamamen satılması gibi durumlarda pay devri gündeme gelmektedir. Pay devri, şirketin kontrolünü ve ortaklar arasındaki dengeyi doğrudan etkilediğinden önemli bir işlemdir.

Pay devrinin geçerli olması için kanunda öngörülen şekil şartlarına ve esas sözleşmedeki sınırlamalara uyulması gerekmektedir. Bunun yanında devreden ile devralan arasındaki ticari koşullar, ayrıntılı bir hisse devir sözleşmesiyle düzenlenmektedir. Bu sözleşme, alıcıyı şirketin gizli borçlarına ve risklerine karşı korumayı amaçlamaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• TTK m.489: Hamiline yazılı payların devri düzenlenmektedir.
• TTK m.490-491: Nama yazılı payların devri ve bedeli tamamen ödenmemiş payların devrine ilişkin kanuni sınırlama düzenlenmektedir.
• TTK m.492-494: Esas sözleşmeyle getirilen devir sınırlamaları ve şirketin onaydan kaçınma sebepleri öngörülmektedir.
• TTK m.499: Pay defteri düzenlenmektedir.
• TTK m.595: Limited şirkette esas sermaye payının devri düzenlenmektedir.
• TBK m.183 vd.: Pay senedi çıkarılmamış paylarda alacağın devrine ilişkin hükümler uygulanabilmektedir.
• 4054 s. Rekabet K. m.7: Belirli eşikleri aşan devralmalar için izin gerekliliği öngörülmektedir.

3. Kanundaki Düzenleme

Anonim Şirkette Pay Devri

Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, senedin zilyetliğinin devriyle hüküm doğurmaktadır. Hamiline yazılı paylarla ilgili olarak pay sahiplerinin Merkezi Kayıt Kuruluşu'na bildirimi gibi ek yükümlülükler de bulunmaktadır. Nama yazılı pay senetleri ise ciro ve senedin zilyetliğinin devriyle devredilmektedir.

Esas sözleşmede payların devri sınırlandırılmışsa, devir için şirketin onayı gerekmektedir. Şirket, onay vermekten esas sözleşmede öngörülen önemli bir sebebi ileri sürerek ya da payları devredenden gerçek değeriyle devralmayı önererek kaçınabilmektedir. Pay senedi bastırılmamış paylar ise yazılı bir temlik sözleşmesiyle devredilebilmektedir. Devralan, pay defterine kaydedilmedikçe şirkete karşı pay sahibi olarak hak kullanamamaktadır.

Limited Şirkette Pay Devri

TTK m.595 uyarınca esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı şekilde yapılmakta ve tarafların imzaları noterce onaylanmaktadır. Esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe devrin geçerli olabilmesi için genel kurulun onayı gerekmektedir. Genel kurul, onaydan sebep göstermeden de kaçınabilmektedir. Devir, onayla birlikte pay defterine işlenmekte ve ticaret siciline tescil ettirilmektedir.

Hisse Devir Sözleşmesi

Hisse devir sözleşmesi, kanunda ayrıca düzenlenmemiş olup sözleşme serbestisi çerçevesinde hazırlanmaktadır. Sözleşmede genellikle devredilecek paylar, bedel ve ödeme şekli, kapanış öncesi koşullar, satıcının şirketle ilgili beyan ve taahhütleri, bu beyanların gerçeğe aykırı çıkması hâlinde tazmin yükümlülüğü, rekabet yasağı ve uyuşmazlık çözüm yolu düzenlenmektedir.

Bedelin belirlenmesinde sabit bir tutar kararlaştırılabileceği gibi, kapanış tarihindeki nakit ve borç durumuna göre düzeltme yapılması veya bedelin bir kısmının şirketin gelecekteki performansına bağlanması da mümkündür. Bedelin bir kısmının, olası tazmin taleplerine karşı güvence olarak belirli bir süre bloke hesapta tutulması da uygulamada sık görülen bir yöntemdir. Bu hükümlerin açık ve hesaplanabilir şekilde yazılması, kapanış sonrasındaki uyuşmazlık riskini azaltmaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Ön görüşme ve gizlilik: Taraflar arasında gizlilik sözleşmesi imzalanmakta ve gerekli hâllerde bir niyet mektubu hazırlanmaktadır.
2. Hukuki ve mali inceleme: Şirketin ticaret sicili kayıtları, esas sözleşmesi, pay defteri, sözleşmeleri, davaları, vergi ve SGK borçları incelenmektedir.
3. Sınırlamaların kontrolü: Esas sözleşmede veya pay sahipleri sözleşmesinde önalım hakkı, onay şartı gibi devir sınırlamaları olup olmadığı tespit edilmektedir.
4. Sözleşmenin müzakeresi: Bedel, beyan ve taahhütler, tazmin sınırları ve kapanış koşulları müzakere edilmektedir.
5. İzinler: Gerekli hâllerde Rekabet Kurulu veya sektörel düzenleyici kurum izni alınmaktadır.
6. Kapanış: Bedel ödenmekte, pay senetleri ciro ve teslim edilmekte veya limited şirkette noter onaylı devir sözleşmesi imzalanmaktadır.
7. Kurumsal işlemler: Gerekli onay kararları alınmakta, pay defterine kayıt yapılmakta ve gerekli tescil ve bildirimler tamamlanmaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Pay devrinden ve hisse devir sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar, TTK m.4 uyarınca ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir. Yetkili mahkeme genel kurala göre davalının yerleşim yeri mahkemesidir; tacirler arasındaki sözleşmelerde yetki sözleşmesi yapılabilmektedir. Taraflar, uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözülmesini de kararlaştırabilmektedir.

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde, dava açılmadan önce TTK m.5/A uyarınca arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Devrin ticaret siciline tescili bakımından ise şirket merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret sicili müdürlüğü görevlidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Şekil şartı: Limited şirkette noter onayı bulunmayan devir sözleşmesi geçerli olmamaktadır.
• Onay süresi: Anonim şirkette şirketin onay talebini kanunda öngörülen süre içinde reddetmemesi hâlinde onay verilmiş sayılmaktadır; bu süre takip edilmelidir.
• Sorumluluk: Limited şirkette devreden ortağın, devirden önce doğan bazı yükümlülüklerden sorumluluğu devam edebilmektedir.
• Kamu borçları: Şirketin vergi ve SGK borçları ile kanuni temsilcilerin sorumluluğu ayrıca incelenmelidir.
• Vergilendirme: Pay devrinden doğan kazancın vergilendirilmesi, şirket türüne ve payların elde tutulma süresine göre farklılık göstermektedir.
• Tazmin hükümleri: Beyan ve taahhütlere aykırılık hâlinde başvuru süresi ve tazminat üst sınırı sözleşmede açıkça belirlenmelidir.
• Masraflar: Noter, tescil ve ilan masrafları her yıl yeniden belirlenmektedir.

7. Sonuç

Pay devri, şirketin türüne ve payın niteliğine göre farklı şekil şartlarına bağlı bir işlemdir. Kanuni şartların yanında, alıcının korunması için ayrıntılı bir hisse devir sözleşmesi hazırlanması ve şirketin önceden incelenmesi önem taşımaktadır.

Esas sözleşmedeki sınırlamalar, gerekli izinler ve vergisel sonuçlar her işlemde ayrıca değerlendirilmelidir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Şirketler ve Ticaret Hukuku