Sosyal Medyada Hakaret, Tehdit ve Kişilik Hakkı İhlali

1. Konunun Genel Çerçevesi

Sosyal medyada bir kişiye yönelik saldırılar; yorum, gönderi, hikâye, doğrudan mesaj veya sahte hesap gibi farklı biçimlerde ortaya çıkabilmektedir. Bu saldırılar hakaret, tehdit, ısrarlı takip veya özel hayatın ifşası niteliği taşıyabilmektedir. Aynı fiil hem suç hem de kişilik hakkı ihlali oluşturabilmektedir.

Bu makalede, saldırıya uğrayan kişinin izleyebileceği yol, uygulamadaki sıralamayla ele alınmaktadır: delillerin korunması, failin tespiti, ceza şikâyeti, içeriğin kaldırılması ve tazminat. Her aşamanın kendine özgü süreleri ve mercileri bulunmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• TCK m.125 (hakaret) ve TCK m.131 (soruşturma ve kovuşturma koşulu)
• TCK m.106 (tehdit)
• TCK m.123/A (ısrarlı takip)
• TCK m.134 (özel hayatın gizliliğini ihlal) ve TCK m.139 (şikâyet)
• TCK m.73 (şikâyet süresi)
• TMK m.24-25 (kişiliğin korunması ve davalar)
• TBK m.58 (manevi tazminat)
• HMK m.389 vd. (ihtiyati tedbir)
• 5651 s. K. m.9/A (özel hayatın gizliliği nedeniyle erişimin engellenmesi)
• 5651 s. K. m.9: Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş, iptal 10.10.2024'te yürürlüğe girmiştir

3. Kanundaki Düzenleme

Hakaret

TCK m.125 uyarınca bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi ya da sövülmesi hakaret suçunu oluşturmaktadır. Herkese açık bir paylaşım veya yorum, aleniyet unsuru nedeniyle cezanın artırılmasına yol açabilmektedir. Kanun ayrıca kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret ve dini, siyasi, sosyal inanç ve düşüncelerin açıklanması nedeniyle yapılan hakaret gibi nitelikli hâlleri de düzenlemektedir. Bazı nitelikli hâllerde soruşturma şikâyete bağlı değildir.

Tehdit ve Israrlı Takip

TCK m.106 kapsamında bir kimsenin hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına ya da malvarlığına yönelik saldırı gerçekleştireceğinden bahisle tehdit edilmesi suç oluşturmaktadır. Mesaj veya yorum yoluyla yapılan tehdit de bu kapsamdadır. Tehdidin bazı hâlleri şikâyete bağlıdır.

TCK m.123/A, bir kişinin ısrarlı biçimde fiziken takip edilmesini veya haberleşme araçları kullanılarak iletişim kurulmaya çalışılmasını, kişide ciddi huzursuzluk ya da güvenlik endişesi yaratması şartıyla suç olarak düzenlemektedir. Farklı hesaplardan sürekli mesaj gönderilmesi bu kapsamda değerlendirilebilmektedir.

Özel Hayatın Gizliliği

Kişinin özel hayatına ait görüntü, ses veya bilgilerin rızası dışında paylaşılması TCK m.134 kapsamında suç oluşturabilmektedir. Bu suçun soruşturulması TCK m.139 uyarınca şikâyete bağlıdır.

Hukuki Koruma

TMK m.24 uyarınca hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden korunma isteyebilmektedir. TMK m.25 kapsamında saldırının önlenmesi, durdurulması ve tespiti talep edilebilmekte; TBK m.58 uyarınca manevi tazminat istenebilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Delil tespiti: İçeriğin ekran görüntüsü, bağlantı adresi (URL), paylaşım tarihi ve saati ile hesabın kullanıcı adı ve profil bağlantısı kayıt altına alınmaktadır. Ekran görüntüsünün tek başına itiraza açık olabileceği dikkate alınarak, gerekli hâllerde noter tespiti veya elektronik tespit hizmetlerinden yararlanılabilmektedir.
2. Hesap sahibinin tespiti: Anonim veya sahte hesaplarda kimlik tespiti, kural olarak ceza soruşturması kapsamında Cumhuriyet savcılığının platformdan kayıt (log) bilgilerini talep etmesiyle mümkün olabilmektedir. Bu nedenle failin bilinmediği durumlarda da şikâyette bulunulabilmektedir.
3. Ceza şikâyeti: Şikâyet dilekçesi delillerle birlikte Cumhuriyet başsavcılığına verilmektedir. Şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma süreci gündeme gelebilmektedir.
4. İçeriğin kaldırılması: Platformun bildirim mekanizması kullanılabilmektedir. Özel hayatı ihlal eden içerikler için 5651 s. K. m.9/A kapsamında BTK'ya veya sulh ceza hâkimliğine başvurulabilmektedir. Diğer kişilik hakkı ihlallerinde 5651 s. Kanun m.9 iptal edildiğinden, yürürlükteki düzenlemenin başvuru tarihinde kontrol edilmesi gerekmektedir.
5. İhtiyati tedbir: Hukuk mahkemesinden HMK m.389 vd. uyarınca içeriğin kaldırılması veya yayının durdurulması yönünde ihtiyati tedbir talep edilebilmektedir. Tedbir kararından sonra kanunda öngörülen süre içinde esas davanın açılması gerekmektedir.
6. Tazminat davası: Saldırının tespiti ve manevi tazminat talepli dava açılabilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Ceza şikâyetleri Cumhuriyet başsavcılığına yapılmaktadır. Soruşturma aşamasındaki tedbir ve kararlar ile 5651 s. K. m.9/A kapsamındaki talepler bakımından sulh ceza hâkimliği görevlidir. Hakaret, tehdit, ısrarlı takip ve özel hayatın gizliliğini ihlal suçlarında kovuşturma aşamasında kural olarak asliye ceza mahkemesi görevli olmaktadır. Ceza davalarında yetki, kural olarak suçun işlendiği yere göre belirlenmektedir.

Kişilik hakkı ihlaline dayalı davalarda ve ihtiyati tedbir taleplerinde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. TMK m.25 uyarınca davacı, kendi yerleşim yeri veya davalının yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilmektedir. Haksız fiil nedeniyle fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi de yetkili olabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, TCK m.73 uyarınca fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Sürenin geçirilmesi hâlinde şikâyet hakkı düşmektedir.
• Tehdit ve ısrarlı takip suçlarında soruşturmanın şikâyete bağlı olup olmadığı fiilin niteliğine göre değişebilmektedir; bu ayrımın her olayda ayrıca kontrol edilmesi gerekmektedir.
• Manevi tazminat talepleri haksız fiil zamanaşımına tabidir (TBK m.72); fiil suç oluşturmaktaysa ceza zamanaşımı da dikkate alınmaktadır.
• Delillerin içerik silinmeden önce tespit edilmesi, ispat bakımından belirleyicidir.
• Karşılıklı hakaret hâlinde ve haksız bir fiile tepki olarak yapılan hakarette ceza bakımından farklı sonuçlar doğabilmektedir.
• Eleştiri ve haber verme hakkı sınırları içinde kalan paylaşımlar ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilmektedir.
• Ceza yargılamasında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin olarak 7589 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik nedeniyle güncel düzenlemenin dikkate alınması gerekmektedir.

7. Sonuç

Sosyal medyadaki hakaret, tehdit, ısrarlı takip ve özel hayat ihlallerinde ceza ve hukuk yolları birlikte kullanılabilmektedir. Delillerin hızla tespit edilmesi, anonim hesaplarda savcılık kanalıyla failin belirlenmesi ve şikâyet süresinin kaçırılmaması sürecin temelini oluşturmaktadır.

İçerik kaldırma bakımından özel hayat ihlallerinde 5651 s. Kanun m.9/A yolu yürürlüktedir; diğer kişilik hakkı ihlallerinde güncel düzenleme ile ihtiyati tedbir yolu birlikte değerlendirilmektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Sosyal Medya Hukuku