Ziynet Eşyası Alacağı: İade Talebi, İspat ve Görevli Mahkeme

1. Konunun Genel Çerçevesi

Ziynet eşyası, düğün, nişan veya benzeri törenlerde geline takılan altın, bilezik, kolye, küpe, takı seti ve ziynet niteliğindeki para gibi değerlerdir. Boşanma aşamasında bu eşyaların kimde kaldığı ve kime ait olduğu konusu sıkça uyuşmazlık konusu olmaktadır.

Uygulamada düğünde takılan ziynetler, kadının kişisel kullanımına özgü eşya olarak kabul edilmekte ve kimin tarafından takıldığına bakılmaksızın kadına bağışlanmış sayılmaktadır. Erkeğe özgü olduğu açıkça anlaşılan eşyalar ise erkeğe ait kabul edilmektedir. Bölgesel örf ve adetin farklı olduğunun ileri sürülmesi hâlinde bunun ispatı gerekmektedir.

2. Hukuki Dayanak

Ziynet eşyası taleplerinin dayandığı başlıca hükümler şunlardır:

• Kişisel mallar: TMK m.220
• Mülkiyet hakkı ve istihkak: TMK m.683
• Bağışlama sözleşmesi: TBK m.285 ve devamı
• İspat yükü: TMK m.6, HMK m.190
• Belirsiz alacak davası: HMK m.107
• İhtiyati tedbir: HMK m.389
• Taşınır teslimine ilişkin ilamların icrası: İİK m.24

3. Kanundaki Düzenleme

Ziynetlerin Hukuki Niteliği

Ziynet eşyası, kadının kişisel kullanımına yarayan eşya niteliğinde olduğundan, edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mal olarak değerlendirilmektedir (TMK m.220). Bu nedenle ziynetler mal rejiminin tasfiyesine dahil edilmemekte; malik olan eşin mülkiyet hakkına dayanarak iadesini isteyebileceği bir değer olarak kabul edilmektedir.

Ziynet alacağı davası, niteliği itibarıyla mülkiyet hakkına dayanan bir istihkak talebidir. Davacı, ziynetlerin aynen iadesini, aynen iade mümkün değilse dava veya karar tarihindeki değerinin ödenmesini talep edebilmektedir.

İspat Yükü

TMK m.6 uyarınca kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlüdür. Ziynet davalarında kadın; ziynetlerin takıldığını, cinsini, miktarını ve bunların diğer eşte kaldığını veya onun tarafından alındığını ispat etmekle yükümlüdür.

Ziynet eşyaları genellikle kadının üzerinde veya evde bulunduğundan, kadının evden ayrılırken bunları yanında götürebileceği kabul edilmektedir. Bu nedenle ziynetlerin diğer eş tarafından alındığının, bozdurulduğunun veya evde kaldığının ve kadının bunları götürmesinin engellendiğinin somut olarak ortaya konulması önem taşımaktadır.

Bozdurulan Ziynetler

Ziynetlerin evlilik süresince ortak ihtiyaçlar, konut veya araç alımı gibi amaçlarla bozdurulması da uygulamada sık görülmektedir. Bu durumda ziynetlerin geri verilmemek üzere rızayla verildiğinin mi, yoksa iade edilmek üzere mi verildiğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu değerlendirme, tarafların beyanlarına, delillere ve somut olayın özelliklerine göre yapılmaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Düğün fotoğrafları, videolar, takı listeleri, kuyumcu faturaları ve ziynetleri gören tanıkların bilgileri toplanmaktadır.
2. Ziynetlerin cinsi (çeyrek, yarım, tam altın, bilezik, set vb.), ayarı, gramı ve adedi mümkün olduğunca ayrıntılı biçimde belirlenmektedir.
3. Ziynetlerin hangi tarihte, nasıl ve kimin tarafından alındığı, bozdurulduysa bunun kimin talebiyle ve ne amaçla yapıldığı dilekçede açıklanmaktadır.
4. Talep, boşanma davası içinde ileri sürülebileceği gibi ayrı bir davayla da yapılabilmektedir. Değerin yargılama sırasında belirleneceği durumlarda belirsiz alacak davası yoluna başvurulabilmektedir.
5. Mahkeme, fotoğraf ve videolar üzerinden bilirkişi incelemesi yaptırarak ziynetlerin cins ve miktarını, kuyumcu bilirkişi aracılığıyla da değerini tespit ettirmektedir.
6. Karar sonrasında ilamın icrası yoluyla ziynetlerin aynen teslimi, mümkün olmazsa bedelinin tahsili istenebilmektedir (İİK m.24).

Dava süresince ziynetlerin elden çıkarılması tehlikesi bulunmaktaysa, ihtiyati tedbir talep edilebilmekte ve örneğin banka kiralık kasasındaki ziynetler bakımından tedbir kararı istenebilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Eşler arasındaki ziynet eşyası alacağı davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapmaktadır.

Talebin boşanma davası içinde ileri sürülmesi hâlinde boşanma davasına bakan mahkeme yetkilidir. Ayrı bir dava açılması hâlinde genel yetki kuralı uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkili olup, kanunda öngörülen diğer yetki seçenekleri de değerlendirilebilmektedir. Kesinleşen kararın icrası için icra dairesine başvurulmaktadır.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Mülkiyet hakkına dayanan bu talep bakımından zamanaşımı değerlendirmesi somut olaya göre yapılmaktadır. Ancak delillerin kaybolmaması için talebin gecikmeden ileri sürülmesi yarar sağlamaktadır.
• Fotoğraf ve videoların orijinal kayıtlarının saklanması gerekmektedir. Görüntülerin net olmaması, ziynetlerin cins ve miktarının tespitini zorlaştırmaktadır.
• Ziynetlerin değeri altın fiyatlarına göre sürekli değiştiğinden, talep edilen bedelin hangi tarihe göre hesaplanacağı dilekçede açıkça belirtilmelidir.
• Aynen iade ve bedel talebi seçimlik olarak ileri sürülmektedir; talep sonucunun buna göre yazılması gerekmektedir.
• Erkek tarafa takılan ve erkeğe özgü olan eşyalar bakımından erkek de aynı esaslarla talepte bulunabilmektedir.
• Dava değer üzerinden nispi harca tabidir. Bilirkişi ve tebligat giderleri ayrıca karşılanmaktadır; tutarlar her yıl yeniden belirlenmektedir.
• Ziynet alacağı davaları bakımından dava şartı arabuluculuk uygulanmamaktadır.

7. Sonuç

Ziynet eşyası davalarının sonucunu büyük ölçüde ispat belirlemektedir. Ziynetlerin takıldığının ve diğer eşte kaldığının fotoğraf, video ve tanık beyanları gibi delillerle ortaya konulması, davanın en önemli aşamasını oluşturmaktadır.

Ziynetlerin bozdurulduğu, kiralık kasada saklandığı veya aile büyüklerine teslim edildiği durumlar farklı değerlendirmeler gerektirebilmektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Aile Hukuku