Banka veya Ödeme Hesabından Yetkisiz İşlem Yapılması

1. Konunun Genel Çerçevesi

Hesap sahibinin bilgisi ve onayı dışında hesabından başka bir hesaba para gönderilmesi, kartla alışveriş yapılması, hesap adına kredi çekilmesi veya mobil uygulamanın başka bir cihaza tanımlanması uygulamada sıkça karşılaşılan durumlardır. Bu işlemler çoğu zaman sahte bir bağlantı, kopya bir internet sitesi, ele geçirilen SIM kart veya telefonla kandırma yoluyla elde edilen bilgilerle gerçekleştirilmektedir.

Bu tür durumlarda mağdurun iki ayrı hukuki yolu bulunmaktadır: Faillerin cezalandırılması için ceza soruşturması ve zararın giderilmesi için hukuk yolu. Ayrıca hesabın tutulduğu banka veya ödeme kuruluşuna karşı, işlemin yetkisiz olduğu gerekçesiyle iade talebi ileri sürülebilmektedir. Bu yazıda bu yollar mağdurun bakış açısıyla açıklanmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: dolandırıcılık TCK m.157, nitelikli dolandırıcılık TCK m.158, bilişim sistemine girme TCK m.243, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması TCK m.245.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: ihbar ve şikâyet CMK m.158, bilişim yoluyla işlenen suçlardan elde edilen değerlerin bulunduğu hesaplara ilişkin tedbir CMK m.128/A.
• 6493 sayılı Kanun ve Merkez Bankasının ödeme hizmetlerine ilişkin yönetmeliği (yetkisiz ödeme işlemleri, kullanıcının bildirim yükümlülüğü ve sorumluluğun paylaşımı).
• 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu, kartın kaybolması ve çalınması 5464 s. Kanun m.12.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: haksız fiil TBK m.49, sebepsiz zenginleşme TBK m.77, sözleşmeye aykırılık TBK m.112.

3. Kanundaki Düzenleme

Yetkisiz İşlem Kavramı

Ödeme hizmetleri mevzuatında bir ödeme işlemi, ödeme hizmeti kullanıcısının onayı ile yetkilendirilmiş sayılmaktadır. Onay verilmeden gerçekleştirilen işlem yetkisiz işlemdir. Yetkisiz işlem hâlinde ödeme hizmeti sağlayıcısının işlem tutarını iade etmesi kural olarak öngörülmekte; kullanıcının kasıt veya ağır ihmali bulunması ya da bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde sorumluluk kullanıcı aleyhine genişleyebilmektedir. İşlemin kullanıcı tarafından onaylandığını ve teknik bir arıza bulunmadığını ispat yükü kural olarak ödeme hizmeti sağlayıcısına aittir.

Kartlar Bakımından Özel Düzenleme

Kart hamili, kartın kaybolduğunu veya çalındığını öğrendiğinde bunu gecikmeksizin kartı çıkaran kuruluşa bildirmekle yükümlüdür. Bildirimden sonra gerçekleşen yetkisiz kullanımdan kart hamili kural olarak sorumlu tutulmamakta, bildirimden önceki kısa süre içindeki kullanımlarda ise sorumluluk kanunda belirlenen sınırla kısıtlanmaktadır 5464 s. Kanun m.12. Kart hamilinin ağır ihmali veya kastı bu sınırlamayı ortadan kaldırabilmektedir.

Ceza Hukuku Boyutu

Bilişim sistemlerinin, bankaların veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılmasıyla işlenen dolandırıcılık, nitelikli dolandırıcılık olarak düzenlenmektedir TCK m.158. Hesaba izinsiz erişim ayrıca bilişim sistemine girme suçunu TCK m.243, kart bilgilerinin kullanılması ise banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçunu TCK m.245 oluşturabilmektedir. 7571 sayılı Kanun ile Ceza Muhakemesi Kanununa eklenen hüküm, bilişim yoluyla işlenen suçlardan elde edilen değerlerin bulunduğu hesaplara el konulmasına ve bu hesapların dondurulmasına imkân tanımaktadır CMK m.128/A.

4. Uygulamada Süreç

1. Hesabın ve kartların kapattırılması: Yetkisiz işlem fark edildiğinde bankanın veya ödeme kuruluşunun çağrı merkezi, mobil uygulaması veya şubesi aracılığıyla hesap erişiminin ve kartların bloke ettirilmesi gerekmektedir. Bildirim saati ve görüşme numarasının not edilmesi önem taşımaktadır.
2. Yazılı itiraz: Telefonla yapılan bildirimin ardından, işlemlerin yetkisiz olduğu ve iadesinin talep edildiği yazılı olarak (şikâyet formu, kayıtlı elektronik posta veya noter yoluyla) iletilmektedir.
3. Delillerin korunması: Gelen mesajlar, arama kayıtları, sahte bağlantılar, ekran görüntüleri, hesap hareketleri ve cihaz bilgileri saklanmaktadır. Telefonun sıfırlanması veya mesajların silinmesi delil kaybına neden olabilmektedir.
4. Suç duyurusu: Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa şikâyette bulunulmaktadır CMK m.158. Şikâyette paranın aktarıldığı hesap bilgileri ve işlem saatleri ayrıntılı olarak belirtilmektedir.
5. Hesap tedbirlerinin talep edilmesi: Paranın aktarıldığı hesaplar üzerinde el koyma veya dondurma tedbirinin uygulanması soruşturma makamından talep edilebilmektedir CMK m.128/A.
6. Hukuki taleplerin ileri sürülmesi: Banka veya ödeme kuruluşunun iade talebini reddetmesi hâlinde idari şikâyet, tüketici hakem heyeti, arabuluculuk ve dava yolları değerlendirilmektedir. Paranın aktarıldığı hesap sahiplerine karşı da tazminat veya sebepsiz zenginleşme talebi ileri sürülebilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Ceza boyutunda şikâyet, herhangi bir Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk birimine yapılabilmekte; soruşturma gerektiğinde yetkili başsavcılığa gönderilmektedir. Nitelikli dolandırıcılık suçunda 7571 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik sonrasında asliye ceza mahkemesi görevlidir. Bilişim sistemine girme ve kartların kötüye kullanılması suçları da kural olarak asliye ceza mahkemesinde yargılanmaktadır.

Hukuk boyutunda hesap sahibi tüketici ise banka veya ödeme kuruluşuna karşı tüketici mahkemesi görevlidir; parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklar tüketici hakem heyetinde görülmekte, mahkemeye başvurmadan önce dava şartı arabuluculuk uygulanmaktadır 6502 s. TKHK m.73/A. Hesap sahibi tacir ise asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Paranın aktarıldığı hesap sahiplerine karşı açılacak haksız fiil veya sebepsiz zenginleşme davalarında genel mahkemeler (değere ve niteliğe göre asliye hukuk mahkemesi) görevlidir; davalının yerleşim yeri veya haksız fiilin işlendiği yer ve zararın meydana geldiği yer mahkemeleri yetkili olabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Yetkisiz işlemin öğrenildiği anda bildirilmesi gerekmektedir; bildirimdeki gecikme, mağdurun sorumluluğunu artırabilmektedir. Mevzuatta ve çerçeve sözleşmelerde yetkisiz işlemin bildirilmesi için azami süreler öngörülebilmektedir.
• Paranın failler tarafından kısa sürede başka hesaplara aktarılması nedeniyle hesap tedbirlerinin hızla talep edilmesi önem taşımaktadır.
• Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeye dayalı taleplerde Türk Borçlar Kanunundaki zamanaşımı süreleri uygulanmaktadır TBK m.72, TBK m.82.
• Doğrulama kodu, şifre veya kart bilgisinin paylaşılmış olması, sorumluluğun paylaşımı tartışmasında önemli bir unsur olmakla birlikte iade talebini kendiliğinden ortadan kaldırmamaktadır; somut olayda bankanın güvenlik önlemleri de değerlendirilmektedir.
• Suç duyurusu ile hukuki başvurular birbirinin alternatifi değildir; birlikte yürütülebilmektedir.

7. Sonuç

Banka veya ödeme hesabından yetkisiz işlem yapılması hâlinde, ilk saatlerde yapılan bildirimler ve korunan deliller sonraki tüm süreçlerin temelini oluşturmaktadır. Mağdur, faillerin cezalandırılması için ceza soruşturmasını, zararının giderilmesi için ise ödeme hizmeti sağlayıcısına ve paranın aktarıldığı kişilere karşı hukuki yolları birlikte değerlendirebilmektedir.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Online Dolandırıcılık ve Yetkisiz İşlemler