Kredi Kartı ve Sanal POS Dolandırıcılığı

1. Konunun Genel Çerçevesi

Kredi kartı dolandırıcılığı, kart bilgilerinin sahte siteler, sahte kargo veya ceza bildirim mesajları, veri sızıntıları ya da kart kopyalama yoluyla ele geçirilmesiyle başlamaktadır. Ele geçirilen bilgiler, çoğunlukla internet üzerinden alışveriş yapılmasında, dijital ürün veya hediye kartı satın alınmasında ya da yurt dışındaki sitelerde harcama yapılmasında kullanılmaktadır.

Sanal POS dolandırıcılığında ise mağdur yalnızca kart hamili değildir. Çalıntı kart bilgileriyle ödeme alan ve ürünü gönderen işletmeler, daha sonra kart hamilinin itirazı üzerine bu tutarı kaybedebilmektedir. Bazı durumlarda da işletmenin sanal POS altyapısı, "aracılık" veya "ortak satış" vaadiyle kandırılarak üçüncü kişilerce kullanılmaktadır. Bu yazıda her iki mağdur grubunun hakları ve izleyebileceği yollar açıklanmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması TCK m.245, nitelikli dolandırıcılık TCK m.158, bilişim sistemine girme TCK m.243, verileri bozma, yok etme, değiştirme TCK m.244.
• 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu, kartın kaybolması ve çalınması hâlinde bildirim ve sorumluluk 5464 s. Kanun m.12.
• 6493 sayılı Kanun ve ödeme hizmetlerine ilişkin yönetmelik (yetkisiz işlem, güçlü kimlik doğrulama).
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: haksız fiil TBK m.49, sözleşmeye aykırılık TBK m.112.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: şikâyet CMK m.158, hesaplara ilişkin tedbir CMK m.128/A, katılma CMK m.237.

3. Kanundaki Düzenleme

Kartın Kötüye Kullanılması Suçu

Başkasına ait banka veya kredi kartını herhangi bir şekilde ele geçirerek veya elinde bulundurarak hamilinin rızası olmaksızın kullanmak ya da kullandırarak kendisine veya başkasına yarar sağlamak suç olarak düzenlenmektedir TCK m.245. Sahte kart üretmek, satmak veya sahte kartı kullanarak yarar sağlamak da aynı madde kapsamında cezalandırılmaktadır. Kart bilgilerinin sahte bir site aracılığıyla toplanması ise olayın özelliğine göre nitelikli dolandırıcılık TCK m.158 veya bilişim suçları kapsamında değerlendirilebilmektedir.

Kart Hamilinin Sorumluluğu

Kart hamili, kartının veya kart bilgilerinin kontrolünü kaybettiğini öğrendiğinde kartı çıkaran kuruluşa gecikmeksizin bildirimde bulunmakla yükümlüdür. Bildirimden sonra yapılan harcamalardan kural olarak sorumlu tutulmamakta, bildirimden önceki kısa süre içindeki harcamalarda ise sorumluluğu kanundaki sınırla kısıtlanmaktadır 5464 s. Kanun m.12. Ağır ihmal veya kast hâlinde bu koruma daralabilmektedir.

Üye İşyerinin Durumu

Üye işyeri ile banka veya ödeme kuruluşu arasındaki ilişki, üye işyeri sözleşmesiyle düzenlenmektedir. Kart hamilinin itirazı sonucu işlem iptal edildiğinde tutar çoğunlukla üye işyerinin hesabından geri alınmaktadır. Bu durumda işletme, ürünü teslim etmiş ancak bedelini kaybetmiş olmaktadır. İşletmenin bu zararı, kartı kötüye kullanan kişiye karşı haksız fiil hükümlerine göre TBK m.49 talep edilebilmekte; sözleşmedeki güvenlik yükümlülüklerinin hangi tarafça ihlal edildiği ise ayrıca değerlendirilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

Kart Hamili Açısından

1. Kartın kapattırılması: Şüpheli harcama fark edildiğinde kart ve gerekirse internet alışverişi özelliği kapattırılmakta, bildirim saati kayıt altına alınmaktadır.
2. Harcama itirazı: Kartı çıkaran kuruluşa, işlemlerin hamilin bilgisi dışında yapıldığı belirtilerek yazılı itiraz yapılmaktadır. Kart kuruluşları, uluslararası kart sistemlerinin kuralları çerçevesinde işlemi gerçekleştiren tarafa itiraz süreci başlatabilmektedir.
3. Delillerin saklanması: Bilgilerin girildiği sahte siteye ait adres, mesajlar, e-postalar ve ekran görüntüleri saklanmaktadır.
4. Suç duyurusu: Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulmaktadır. Şikâyet dilekçesinin bir örneği itiraz dosyasına eklendiğinde süreç desteklenmiş olmaktadır.

İşletme Açısından

1. Şüpheli siparişlerin belgelenmesi: Sipariş kayıtları, teslimat adresleri, IP bilgileri, kargo takip kayıtları ve müşteri yazışmaları muhafaza edilmektedir.
2. İtiraz sürecine katılım: Kart hamilinin itirazı kendisine bildirildiğinde, işletme sözleşmede öngörülen süre içinde savunma ve belge sunabilmektedir.
3. Şikâyet ve katılma: İşletme de suçtan zarar gören sıfatıyla şikâyette bulunabilmekte ve kamu davası açılırsa davaya katılma talebinde bulunabilmektedir CMK m.237.
4. Sanal POS'un üçüncü kişilerce kullanılması: İşletmenin POS altyapısının kandırılarak başkalarına kullandırılması hâlinde, durumun gecikmeksizin ödeme hizmeti sağlayıcısına bildirilmesi ve suç duyurusunda bulunulması gerekmektedir; aksi hâlde işletme yetkilileri hakkında da soruşturma başlatılması riski doğabilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Şikâyet, herhangi bir Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk birimine yapılabilmektedir CMK m.158. Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu asliye ceza mahkemesinde yargılanmaktadır. Nitelikli dolandırıcılık suçunda da 7571 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında asliye ceza mahkemesi görevlidir.

Kart hamili tüketici ise kartı çıkaran kuruluşa karşı uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyeti veya dava şartı arabuluculuk sonrasında tüketici mahkemesi görevlidir; tüketici kendi yerleşim yerinde başvuru yapabilmektedir. İşletmenin banka veya ödeme kuruluşu ile üye işyeri sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkları ise asliye ticaret mahkemesinde görülmekte olup konusu para olan taleplerde dava şartı arabuluculuk uygulanmaktadır TTK m.5/A. Faile karşı açılacak tazminat davalarında genel yetki kuralları ile haksız fiilin işlendiği ve zararın meydana geldiği yer mahkemeleri yetkili olabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Harcama itirazlarında uluslararası kart sistemlerinin kuralları ve sözleşmeler nedeniyle süreler sınırlıdır; ekstre incelemesinin düzenli yapılması önem taşımaktadır.
• Hesap ekstresine süresi içinde itiraz edilmemesi, harcamaların kabul edildiği yönünde yorumlanabilmektedir.
• Tek kullanımlık doğrulama kodunun paylaşılmış olması, sorumluluk tartışmasında önemli bir unsur olmakla birlikte, işlemin koşulları ve kuruluşun güvenlik önlemleri de birlikte değerlendirilmektedir.
• Haksız fiile dayalı tazminat taleplerinde zamanaşımı süreleri kanunda düzenlenmektedir TBK m.72.
• İşletmelerin üye işyeri sözleşmesindeki güvenlik yükümlülüklerine (üç boyutlu güvenli ödeme gibi) uyup uymadığı, zararın kime ait olacağını etkileyebilmektedir.

7. Sonuç

Kredi kartı ve sanal POS dolandırıcılığı, kart hamilini ve işletmeyi farklı açılardan mağdur edebilmektedir. Kart hamili açısından bildirimin zamanı ve itirazın yazılı yapılması, işletme açısından ise satış kayıtlarının eksiksiz tutulması ve itiraz sürecine zamanında katılım belirleyici olmaktadır.

Ceza soruşturması ve hukuki talepler birlikte yürütülebilmektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Online Dolandırıcılık ve Yetkisiz İşlemler