Ceza Davalarında İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları

1. Konunun Genel Çerçevesi

Ceza yargılamasında ilk derece mahkemesinin verdiği hüküm, kesinleşmeden önce üst mahkemelerce denetlenebilmektedir. Bu denetim, Türkiye'de iki aşamalı olarak düzenlenmiştir. İlk aşama bölge adliye mahkemelerinde görülen istinaf, ikinci aşama ise Yargıtay'da görülen temyiz yoludur.

İstinaf, hem maddi olay hem de hukuki değerlendirme bakımından yeniden inceleme imkânı tanımaktadır. Temyiz ise esas olarak hukuka aykırılık denetimiyle sınırlıdır. Bu ayrım, kanun yoluna başvuru dilekçesinin içeriğinin belirlenmesinde de önem taşımaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• CMK m.272: İstinaf yoluna başvurulabilecek kararlar ve kesin hükümler.
• CMK m.273: İstinaf istemi ve süresi.
• CMK m.280: Bölge adliye mahkemesinin inceleme sonucunda verebileceği kararlar.
• CMK m.283: Sanık aleyhine hüküm verilememesi.
• CMK m.286: Temyiz edilebilen ve edilemeyen hükümler.
• CMK m.288-289: Temyiz nedeni hukuka aykırılık ve kesin hukuka aykırılık hâlleri.
• CMK m.291: Temyiz istemi ve süresi.
• CMK m.263: Tutuklu sanığın kanun yolu beyanı.

3. Kanundaki Düzenleme

İstinaf

CMK m.272 uyarınca ilk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilmektedir. Hükümden önce verilen ve hükme esas teşkil eden kararlar da hükümle birlikte incelenmektedir. Kanun, belirli bir miktarın altındaki adli para cezalarına ilişkin hükümler ile kanunda kesin olarak nitelendirilen bazı kararları istinaf dışında tutmaktadır.

CMK m.273 uyarınca istinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde, hükmü veren mahkemeye verilecek dilekçeyle veya zabıt kâtibine yapılacak beyanla yapılmaktadır. Bu süre 7499 sayılı Kanun'la getirilen düzenlemeyle belirlenmiştir.

Bölge adliye mahkemesi, dosyayı inceledikten sonra başvurunun esastan reddine, hükmün bozularak dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine veya duruşma açarak yeniden hüküm kurulmasına karar verebilmektedir (CMK m.280). Gerekli görülen hâllerde delil toplanabilmekte ve tanıklar yeniden dinlenebilmektedir.

Temyiz

CMK m.286 uyarınca bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin verdiği hükümler temyiz edilebilmektedir. Ancak kanun, belirli ceza miktarlarına veya suç türlerine ilişkin kararları temyiz dışında bırakmıştır. Bu nedenle her istinaf kararının Yargıtay'a taşınabileceği düşünülmemelidir.

Temyiz, ancak hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanabilmektedir (CMK m.288). Bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması hukuka aykırılık oluşturmaktadır. CMK m.289 ise mahkemenin kanuna uygun kurulmaması, savunma hakkının sınırlandırılması gibi kesin hukuka aykırılık hâllerini saymaktadır.

CMK m.291 uyarınca temyiz istemi de hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılmaktadır.

Aleyhe Değiştirme Yasağı

CMK m.283 uyarınca hüküm yalnızca sanık lehine istinaf edilmişse, yeni hüküm önceki hükümle verilen cezadan daha ağır olamamaktadır. Aynı ilke temyiz aşamasında da uygulanmaktadır. Bu nedenle Cumhuriyet savcısı veya katılan tarafından sanık aleyhine kanun yoluna başvurulup başvurulmadığı önem taşımaktadır.

4. Uygulamada Süreç

1. Gerekçeli kararın tebliği: Kısa kararın açıklanmasından sonra gerekçeli karar taraflara tebliğ edilmektedir.
2. Başvuru: Süre içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilmekte veya zabıt kâtibine beyanda bulunulmaktadır. Avukatlar bu işlemi elektronik ortamda da yapabilmektedir.
3. Gerekçe: Başvurunun nedenleri dilekçede veya ayrı bir gerekçe dilekçesinde açıklanmaktadır.
4. Karşı tarafa tebliğ: Başvuru dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmekte, karşı taraf cevap verebilmektedir.
5. Dosyanın gönderilmesi: Dosya, istinaf için bölge adliye mahkemesine, temyiz için Yargıtay'a gönderilmektedir.
6. İnceleme ve karar: Üst mahkeme dosya üzerinden veya duruşmalı olarak inceleme yapmaktadır.

Tutuklu sanıklar, bulundukları yer cezaevi idaresi aracılığıyla da kanun yoluna başvurabilmektedir (CMK m.263).

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

İstinaf başvurusu, ilk derece mahkemesinin bağlı bulunduğu bölge adliye mahkemesi ceza dairesi tarafından incelenmektedir. Dilekçe ise kararı veren ilk derece mahkemesine verilmektedir.

Temyiz başvurusu, Yargıtay ceza dairelerince incelenmektedir. Dilekçe, kural olarak hükmü veren bölge adliye mahkemesine verilmektedir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, dosyayı tebliğname ile ilgili daireye göndermektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İstinaf ve temyiz süresi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğinden itibaren iki haftadır.
• Sürelerin hesabında hafta olarak belirlenen süreler, son haftanın ilgili gününde mesai bitiminde sona ermektedir (CMK m.39).
• Süresi içinde yapılmayan başvuru reddedilmektedir; ancak kusur bulunmayan hâllerde eski hâle getirme talep edilebilmektedir (CMK m.40).
• Kesin kararlar bakımından kanun yolu bulunmamaktadır; bu nedenle verilen cezanın türü ve miktarının kontrol edilmesi gerekmektedir.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı kanun yolu farklı olup bu konudaki koşullar 7589 sayılı Kanun'la değiştiğinden güncel düzenlemenin dikkate alınması gerekmektedir.
• Başvuru dilekçesinde hangi hükme, hangi gerekçeyle itiraz edildiğinin açıkça belirtilmesi, incelemenin etkinliği bakımından önem taşımaktadır.

7. Sonuç

İstinaf ve temyiz, ceza davalarında hükümlerin üst mahkemelerce denetlenmesini sağlayan iki aşamalı bir sistemdir. Başvuru süresinin gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta olarak belirlenmesi, sürenin hesaplanmasında dikkat gerektirmektedir. Kesin kararların ve aleyhe değiştirme yasağının bilinmesi, kanun yolu stratejisinin belirlenmesinde önem taşımaktadır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Ceza Hukuku