İlamlı ve İlamsız İcra Takibi: Farklar ve Süreç

1. Konunun Genel Çerçevesi

İcra takibi, alacaklının alacağını devletin zorlayıcı gücünden yararlanarak tahsil etmesini sağlayan bir yoldur. Takip, alacaklının elinde bulunan belgenin niteliğine göre iki temel türe ayrılmaktadır. Mahkeme kararına veya kanunun ilam hükmünde saydığı belgelere dayanan takibe ilamlı takip, böyle bir belgeye dayanmayan takibe ise ilamsız takip denilmektedir.

İlamsız takipte alacaklının alacağı henüz bir mahkeme tarafından tespit edilmemiştir. Bu nedenle borçluya geniş bir itiraz imkânı tanınmaktadır. İlamlı takipte ise alacak bir yargı kararıyla belirlendiğinden, borçlunun itiraz imkânı daha sınırlıdır.

2. Hukuki Dayanak

• İİK m.24-41: İlamların icrası ve ilam niteliğindeki belgeler.
• İİK m.32-33: Para alacaklarına ilişkin ilamlarda icra emri ve icranın geri bırakılması.
• İİK m.38: İlam niteliğindeki belgeler.
• İİK m.42 vd.: Genel haciz yoluyla ilamsız takip.
• İİK m.58: Takip talebinin içeriği.
• İİK m.60: Ödeme emrinin içeriği.
• İİK m.62-66: Ödeme emrine itiraz ve sonuçları.
• İİK m.67-68: İtirazın iptali ve itirazın kaldırılması.

3. Kanundaki Düzenleme

İlamlı Takip

Kesinleşmiş olsun veya olmasın, bir para alacağına ilişkin mahkeme kararı ilamlı takibe konu olabilmektedir. Bazı kararlar ise kesinleşmeden icraya konulamamaktadır; örneğin aile hukukuna, kişiler hukukuna ve taşınmaz aynına ilişkin hükümler kesinleşme şartına bağlıdır. İİK m.38 ise mahkeme huzurunda yapılan sulhler, kabul beyanları ve resmî senette yer alan bazı ikrarlar gibi belgeleri ilam niteliğinde saymaktadır.

İlamlı takipte borçluya icra emri gönderilmektedir. İİK m.32 uyarınca para alacaklarında borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borcu ödemekle yükümlüdür. Borçlu, İİK m.33 uyarınca ilamın verilmesinden sonra borcun itfa edildiğini, mehil verildiğini veya zamanaşımına uğradığını ileri sürerek kanunda öngörülen süreler içinde icranın geri bırakılmasını isteyebilmektedir.

İlamsız Takip

İlamsız takipte alacaklı, elindeki adi senet, fatura, sözleşme veya herhangi bir belgeye dayanarak ya da hiçbir belge olmaksızın takip başlatabilmektedir. Bu durumda borçluya ödeme emri gönderilmektedir. Ödeme emrinde borçluya, kanunda öngörülen süre içinde borcu ödemesi veya itiraz etmesi ihtar edilmektedir.

İİK m.62 uyarınca borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edebilmektedir. İtiraz, sebep gösterilmeden de yapılabilmekte ve takibi kendiliğinden durdurmaktadır. Borçlu, borcun yalnızca bir kısmına itiraz etmekteyse itiraz ettiği miktarı açıkça belirtmelidir. İmzaya itiraz edilecekse bu hususun ayrıca ve açıkça bildirilmesi gerekmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Takip talebi: Alacaklı veya vekili, İİK m.58'de sayılan bilgileri içeren takip talebini icra dairesine sunmaktadır. Talep, UYAP üzerinden elektronik ortamda da yapılabilmektedir.
2. Harç ve masrafların yatırılması: Başvurma harcı, peşin harç, vekalet harcı ve tebligat giderleri ödenmektedir.
3. Emrin düzenlenmesi: İcra dairesi, ilamlı takipte icra emrini, ilamsız takipte ödeme emrini düzenleyerek borçluya tebliğ etmektedir.
4. Borçlunun tutumu: Borçlu ödeme yapabilmekte, itiraz edebilmekte veya sessiz kalabilmektedir.
5. Takibin kesinleşmesi: Süresinde itiraz edilmeyen ilamsız takip kesinleşmekte ve alacaklı haciz talep edebilmektedir.
6. İtiraz hâlinde: Alacaklı, takibin devamı için itirazın iptali davası açabilmekte veya icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilmektedir.
7. Haciz ve satış: Kesinleşen takipte borçlunun malları haczedilmekte ve satış yoluyla alacak tahsil edilmektedir.

Takibin kesinleşmesinden sonra borçlu, İİK m.74 uyarınca mal beyanında bulunmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi ceza yaptırımına bağlanmıştır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Takip, icra dairesine başvurularak başlatılmaktadır. İlamsız takipte yetkili icra dairesi, kural olarak Hukuk Muhakemeleri Kanunu'ndaki yetki kurallarına göre belirlenmektedir (İİK m.50). Bu kapsamda borçlunun yerleşim yeri ve sözleşmenin ifa yeri gibi yerler yetkili olabilmektedir. Borçlu, yetki itirazını ödeme emrine itirazla birlikte yapmalıdır.

İlamlı takiplerde ise yetki kuralı daha esnektir ve takip, kural olarak herhangi bir icra dairesinde başlatılabilmektedir. Takip sırasında ortaya çıkan şikâyet ve itirazlar ile icranın geri bırakılması talepleri icra hukuk mahkemesince incelenmektedir. İtirazın iptali davaları ise uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret, iş, tüketici veya sulh hukuk mahkemesinde görülmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İlamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi, tebliğden itibaren yedi gündür.
• İlamlı takipte para alacaklarında borcun, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde ödenmesi gerekmektedir; icranın geri bırakılması talebi de kanunda öngörülen süreler içinde yapılmalıdır.
• İlamların icraya konulması, kanunda öngörülen zamanaşımı süresine tabidir (İİK m.39).
• İcra memurunun işlemlerine karşı şikâyet, kural olarak öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılmaktadır (İİK m.16).
• Takip masrafları, harçlar ve vekalet ücreti borçluya yükletilmektedir; harç tutarları her yıl yeniden belirlendiğinden güncel tarifenin kontrol edilmesi gerekmektedir.
• Haksız ve kötü niyetli itiraz ile haksız takip, kanunda öngörülen oranlarda tazminat sorumluluğu doğurabilmektedir.
• Kanuni faiz ve temerrüt faizine ilişkin hükümler 7589 sayılı Kanun'la değiştiğinden faiz hesabında güncel düzenlemenin dikkate alınması gerekmektedir.

7. Sonuç

İlamlı ve ilamsız takip, alacaklının elindeki belgenin niteliğine göre farklı kurallara tabi olan iki temel takip yoludur. İlamsız takipte borçlunun itirazı takibi durdurduğundan alacaklının ek bir yargısal süreç yürütmesi gerekebilmektedir. Hangi yolun tercih edileceğinin belirlenmesi, tahsil süresini ve maliyetini doğrudan etkilemektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← İcra ve İflas Hukuku