Kendini Kamu Görevlisi Olarak Tanıtan Kişilerin Aramaları

1. Konunun Genel Çerçevesi

Bu dolandırıcılık türünde mağdur, kendisini Cumhuriyet savcısı, emniyet görevlisi, jandarma, MASAK veya başka bir kamu kurumunun çalışanı olarak tanıtan bir kişi tarafından aranmaktadır. Mağdura adının bir terör, uyuşturucu veya kara para soruşturmasına karıştığı, hesaplarının tehlikede olduğu ya da "operasyona yardım etmesi" gerektiği söylenmektedir. Ardından mağdurdan parasını "güvenli hesaba" aktarması, altınlarını bir yere bırakması, kredi çekmesi veya telefonuna gelen kodları paylaşması istenmektedir.

Failler, mağduru telefonu kapatmaması, kimseyle konuşmaması ve "soruşturmanın gizli olduğu" yönünde uyarmakta; bazen sahte belge görüntüleri veya resmi kurumların telefon numarasını taklit eden aramalar kullanmaktadır. Bu yazıda bu suç tipinin hukuki niteliği ve mağdurun izleyebileceği yollar açıklanmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: dolandırıcılık TCK m.157, nitelikli dolandırıcılık TCK m.158, etkin pişmanlık TCK m.168.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: ihbar ve şikâyet CMK m.158, bilişim yoluyla işlenen suçlardan elde edilen değerlerin bulunduğu hesaplara ilişkin tedbir CMK m.128/A, suçtan zarar görenin katılması CMK m.237.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: haksız fiil TBK m.49, sebepsiz zenginleşme TBK m.77.
• Ödeme ve bankacılık mevzuatındaki yetkisiz işlem ve güvenlik düzenlemeleri.

3. Kanundaki Düzenleme

Suçun Niteliği

Dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatarak onun veya başkasının zararına yarar sağlanmasıdır TCK m.157. Failin kendisini kamu görevlisi veya banka çalışanı olarak tanıtması ya da bu kurumlarla ilişkili olduğunu söylemesi, kanunda nitelikli dolandırıcılık hâlleri arasında sayılmaktadır TCK m.158. Suçun telefon, internet ve banka hesapları kullanılarak işlenmesi de ayrı bir nitelikli hâl olarak düzenlenmektedir. Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanılması da kanunda nitelikli hâl olarak öngörülmektedir; bu husus özellikle yaşlı mağdurlar bakımından önem taşımaktadır.

Paranın taşınması, altının teslim alınması veya hesabın kullandırılması gibi suça katkı sunan kişilerin sorumluluğu da somut olaya göre değerlendirilmektedir. Sahte resmi belge görüntülerinin kullanılması hâlinde ayrıca belgede sahtecilik suçları gündeme gelebilmektedir.

Kamu Görevlilerinin Yetkileri

Hiçbir kamu görevlisinin telefonla arayarak bir kişiden para, altın, döviz, banka şifresi veya doğrulama kodu istemesi, parayı başka bir hesaba aktarmasını talep etmesi hukuken mümkün değildir. Soruşturma işlemleri, kanunda öngörülen usullerle ve resmi tebligat ya da çağrı yoluyla yürütülmektedir. El koyma gibi tedbirler hâkim kararı veya kanunda öngörülen hâllerde savcı emriyle, tutanak düzenlenerek uygulanmaktadır.

Etkin Pişmanlık

Fail, kovuşturma başlamadan önce veya hüküm verilmeden önce mağdurun zararını gidermesi hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilmektedir TCK m.168. Bu düzenleme, uygulamada zararın soruşturma sırasında karşılanmasına yol açabilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Görüşmenin sonlandırılması: Şüpheli bir arama alındığında görüşme sonlandırılmakta ve ilgili kurumun resmi iletişim kanalları üzerinden ayrıca doğrulama yapılmaktadır.
2. Bankaya bildirim: Para aktarılmış veya kredi çekilmişse, mağdurun bankasına ve paranın aktarıldığı hesabın bulunduğu bankaya dolandırıcılık bildirimi yapılmakta, internet ve mobil bankacılık erişimi kapattırılmaktadır.
3. Delillerin korunması: Arama kayıtları, arayan numaralar, mesajlar, gönderilen belge görüntüleri, dekontlar ve altın teslim edilmişse teslim yeri ve saati not edilmektedir. Çevredeki kamera kayıtları kısa süre içinde silinebildiğinden bunların tespit edilmesi önem taşımaktadır.
4. Suç duyurusu: Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa şikâyette bulunulmaktadır CMK m.158. Şikâyette olayların tarih ve saat sırasıyla anlatılması, aranan numaraların ve hesap bilgilerinin eksiksiz belirtilmesi gerekmektedir.
5. Hesap tedbirleri: Paranın bulunduğu hesaplara ilişkin el koyma veya dondurma tedbiri talep edilebilmektedir CMK m.128/A.
6. Hukuki talepler: Paranın aktarıldığı hesap sahiplerine karşı alacak ve tazminat talepleri ile gerektiğinde ihtiyati haciz yolu değerlendirilmektedir. Bankanın şüpheli işlemlere ilişkin özen yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği de ayrıca incelenebilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Şikâyet, herhangi bir Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk birimine yapılabilmektedir; soruşturma gerektiğinde suçun işlendiği yer başsavcılığına gönderilmektedir. Nitelikli dolandırıcılık suçunda 7571 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında asliye ceza mahkemesi görevlidir. Mağdur, kamu davasına katılma talebinde bulunarak yargılamada taraf sıfatı kazanabilmektedir CMK m.237.

Zararın giderilmesine yönelik hukuk davalarında, paranın aktarıldığı kişilere karşı değer ve niteliğe göre asliye hukuk mahkemesi görevlidir; davalının yerleşim yeri ile haksız fiilin işlendiği ve zararın meydana geldiği yer mahkemeleri yetkili olabilmektedir. Mağdurun tüketici sıfatıyla bankaya karşı ileri süreceği taleplerde tüketici hakem heyeti veya dava şartı arabuluculuk sonrasında tüketici mahkemesi görevlidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Nitelikli dolandırıcılık şikâyete bağlı bir suç değildir; soruşturma resen yürütülmektedir. Ancak paranın izinin sürülebilmesi için bildirimin gecikmeden yapılması gerekmektedir.
• Mağdurun yönlendirme ile kendisinin çektiği kredinin hukuki durumu, kredinin kullandırılma koşulları ve bankanın güvenlik önlemleri dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmektedir.
• Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmeye dayalı taleplerde Türk Borçlar Kanunundaki zamanaşımı süreleri uygulanmaktadır TBK m.72, TBK m.82.
• Olaydan sonra "dosyanızı kapatacağız" veya "paranızı iade edeceğiz" diyerek tekrar arayan kişilerin aynı failler olabileceği dikkate alınmalıdır.
• Yaşlı aile bireylerinin bu yöntemler hakkında bilgilendirilmesi, mağduriyetin önlenmesinde etkili bir tedbirdir.

7. Sonuç

Kendini kamu görevlisi olarak tanıtan kişilerin aramaları, mağdurun korku ve güven duygusunu kullanan ağır bir dolandırıcılık türüdür ve kanunda nitelikli hâl olarak düzenlenmektedir. Mağdurun hakları, olayın hemen ardından yapılan bildirimlere, korunan delillere ve paranın izinin sürülmesine yönelik tedbirlere büyük ölçüde bağlıdır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Online Dolandırıcılık ve Yetkisiz İşlemler