Online Dolandırıcılıkta Şikâyet, Suç Duyurusu ve Soruşturmanın Takibi

1. Konunun Genel Çerçevesi

Sahte alışveriş siteleri, telefonla kendini kamu görevlisi veya banka çalışanı olarak tanıtan kişiler, ele geçirilen hesaplar ve sahte yatırım platformları aracılığıyla yapılan dolandırıcılık eylemleri, bilişim sistemleri veya bankalar araç olarak kullanıldığından çoğunlukla nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilmektedir. Bu suçlar resen soruşturulan suçlardır; ancak soruşturmanın başlaması ve etkili yürütülmesi büyük ölçüde mağdurun yaptığı başvuruya ve sunduğu delillere bağlıdır.

Mağdurun ceza sürecindeki rolü yalnızca şikâyet dilekçesi vermekle sınırlı değildir. Soruşturma boyunca delil toplanmasını istemek, dosyayı takip etmek ve verilen kararlara itiraz etmek de mağdurun haklarındandır. Bu yazıda şikâyetten kovuşturma aşamasına kadar olan süreç mağdurun bakış açısıyla açıklanmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: dolandırıcılık TCK m.157, nitelikli dolandırıcılık TCK m.158, bilişim sistemine girme TCK m.243, banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması TCK m.245.
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: ihbar ve şikâyet CMK m.158, Cumhuriyet savcısının araştırma yükümlülüğü CMK m.160, hesaplara ilişkin tedbir CMK m.128/A, kovuşturmaya yer olmadığı kararı CMK m.172, bu karara itiraz CMK m.173, mağdur ve şikâyetçinin hakları CMK m.234, davaya katılma CMK m.237.

3. Kanundaki Düzenleme

Şikâyetin Yapılması

İhbar ve şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilmektedir CMK m.158. Şikâyet yazılı olarak verilebileceği gibi sözlü olarak da yapılabilmekte, sözlü şikâyet tutanağa geçirilmektedir. Yetkisiz bir başsavcılığa yapılan şikâyet, ilgili başsavcılığa gönderilmektedir. Suçun öğrenilmesiyle birlikte Cumhuriyet savcısı, kamu davasının açılmasına yer olup olmadığına karar vermek üzere işin gerçeğini araştırmakla yükümlüdür CMK m.160.

Mağdurun Soruşturma Aşamasındaki Hakları

Mağdur, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısından delil toplanmasını isteyebilmekte, vekili aracılığıyla kanuni sınırlamalar saklı kalmak kaydıyla soruşturma belgelerini inceleyebilmekte ve kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz edebilmektedir CMK m.234. Soruşturma dosyasında kısıtlama kararı bulunması hâlinde inceleme hakkı geçici olarak sınırlanabilmektedir.

Hesaplara Yönelik Tedbir

7571 sayılı Kanun ile eklenen düzenleme, bilişim yoluyla işlenen suçlardan elde edilen değerlerin bulunduğu hesaplara el konulmasına ve bu hesapların dondurulmasına imkân tanımaktadır CMK m.128/A. Paranın kısa sürede başka hesaplara aktarılması ihtimali nedeniyle bu tedbirin şikâyetle birlikte talep edilmesi önem taşımaktadır.

Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı ve İtiraz

Toplanan deliller kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturmazsa veya kovuşturma olanağı yoksa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmektedir CMK m.172. Bu karar şikâyetçi olan mağdura bildirilmekte ve karara karşı tebliğden itibaren kanunda öngörülen süre içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilmektedir CMK m.173. Failin kimliği belirlenemediğinde ise dosya, fail tespit edilinceye kadar aramanın sürdürüldüğü bir aşamaya alınabilmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Delillerin derlenmesi: Dolandırıcıyla yapılan yazışmalar, arama kayıtları, sahte site veya bağlantının adresi, ödeme dekontları, hesap hareketleri ve banka ile yapılan yazışmalar bir araya getirilmektedir. Ekran görüntülerinde tarih ve saat bilgisinin görünür olması tercih edilmektedir.
2. Şikâyet dilekçesinin hazırlanması: Olay, kronolojik sırayla ve açık biçimde anlatılmaktadır. Paranın aktarıldığı hesapların IBAN bilgileri, alıcı adları, işlem tarih ve saatleri ile tutarlar ayrıca listelenmektedir.
3. Talepler: Dilekçede faillerin tespiti, alıcı hesaplara ilişkin banka kayıtlarının, IP ve abonelik bilgilerinin, telefon hattı kayıtlarının celbi ile hesaplara el konulması veya dondurulması açıkça talep edilmektedir.
4. Başvuru: Dilekçe Cumhuriyet başsavcılığına verilmekte veya kolluğa ifade verilerek şikâyet tutanağa bağlatılmaktadır. Başvuru sonrasında soruşturma numarası öğrenilmektedir.
5. Dosyanın takibi: Soruşturma numarası ile dosyanın durumu takip edilmekte, gerekirse ek delil ve beyan dilekçeleri sunulmaktadır. Ortaya çıkan yeni alıcı hesaplar veya yeni mağdurlar hakkında bilgi verilmesi soruşturmayı hızlandırabilmektedir.
6. Karar sonrası aşama: İddianame düzenlenirse dosya mahkemeye gönderilmekte, mağdur kovuşturma evresinde davaya katılma talebinde bulunabilmektedir CMK m.237. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse itiraz yolu değerlendirilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Şikâyet herhangi bir Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk birimine yapılabilmektedir. Soruşturma kural olarak suçun işlendiği yer başsavcılığı tarafından yürütülmektedir; bilişim yoluyla işlenen suçlarda işlemin yapıldığı yer, paranın çekildiği yer ve mağdurun bulunduğu yer gibi farklı bağlantı noktaları bulunduğundan dosyalar başsavcılıklar arasında gönderilebilmekte veya birleştirilebilmektedir.

7571 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında nitelikli dolandırıcılık davalarında asliye ceza mahkemesi görevlidir. Bilişim sistemine girme ve kartların kötüye kullanılması suçları da kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülmektedir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının görev yaptığı yerdeki ağır ceza mahkemesinin yargı çevresinde bulunan sulh ceza hâkimliğince incelenmektedir. Hesaplara el koyma gibi tedbirlerde de karar mercii kural olarak sulh ceza hâkimliğidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Nitelikli dolandırıcılık resen soruşturulan bir suç olmakla birlikte, şikâyetin gecikmesi delillerin kaybolmasına ve paranın hesaplardan çekilmesine yol açabilmektedir.
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresi kısadır ve tebliğden itibaren işlemeye başlamaktadır; kararın tebliğ edildiği adresin ve elektronik tebligat adresinin güncel tutulması gerekmektedir.
• Dava zamanaşımı süreleri suçun niteliğine göre farklılık göstermektedir; uzun süre işlem yapılmayan dosyaların takibi önem taşımaktadır.
• Şikâyetten vazgeçme, resen soruşturulan suçlarda soruşturmayı sona erdirmemektedir. Faillerle yapılan geri ödeme görüşmelerinin yazılı ve belgeli yürütülmesi gerekmektedir.
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kurumların uygulanmasında, 7589 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler dâhil güncel düzenlemenin dikkate alınması gerekmektedir.
• Ceza dosyasında zararın tamamen tazmin edilmemesi hâlinde, hukuk mahkemesinde tazminat veya iade davası açılması ayrıca değerlendirilmektedir.
• Soruşturma aşamasında kural olarak harç ödenmemektedir; delil temini için yapılan noter tespiti gibi işlemler masraf kalemi oluşturabilmektedir.

7. Sonuç

Online dolandırıcılık soruşturmalarının sonucu, büyük ölçüde şikâyetin ne kadar hızlı yapıldığına ve dilekçede sunulan bilgilerin ne kadar somut olduğuna bağlıdır. Mağdurun şikâyetle yetinmeyip delil toplanmasını istemesi, hesap tedbirlerini talep etmesi ve verilen kararları süresinde takip etmesi, hem faillerin tespiti hem de zararın giderilmesi bakımından önem taşımaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Online Dolandırıcılık ve Yetkisiz İşlemler