Kredi, Kredi Kartı ve Teminat Uyuşmazlıkları

1. Konunun Genel Çerçevesi

Bireysel ihtiyaç kredisi, konut kredisi, taşıt kredisi, ticari kredi ve kredi kartı borçları, bankalarla en sık yaşanan uyuşmazlıkların kaynağıdır. Bu uyuşmazlıklar çoğunlukla borcun ödenememesi üzerine bankanın hesabı kat etmesi, kefillere başvurması ve teminatları paraya çevirmek için icra takibi başlatmasıyla gündeme gelmektedir.

Borçlu, kefil veya ipotek veren açısından sürecin hangi aşamada olduğu, hangi itirazların hangi sürede yapılabileceğini belirlemektedir. Bu yazıda kredi ilişkisinin temel kuralları, teminat türleri ve takip aşamasındaki haklar genel hatlarıyla açıklanmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: tüketici kredileri 6502 s. TKHK m.22 vd., cayma hakkı 6502 s. TKHK m.25, konut finansmanı sözleşmeleri 6502 s. TKHK m.32 vd..
• 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu ve ilgili yönetmelik.
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: kefalet TBK m.581 vd., kefaletin şekli TBK m.583, eşin rızası TBK m.584, genel işlem koşulları TBK m.20-25.
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, ipotek TMK m.881 vd..
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: ilamsız takip ve itiraz İİK m.62, itirazın kaldırılması İİK m.68, rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip İİK m.145 vd., menfi tespit ve istirdat İİK m.72.

3. Kanundaki Düzenleme

Kredi Sözleşmesi

Tüketici kredisi sözleşmelerinde bankanın sözleşme öncesi bilgilendirme yükümlülüğü bulunmakta, sözleşmenin yazılı veya kalıcı veri saklayıcısıyla kurulması ve bir örneğinin tüketiciye verilmesi gerekmektedir. Tüketici, kanunda öngörülen süre içinde gerekçe göstermeksizin sözleşmeden cayabilmektedir 6502 s. TKHK m.25. Erken ödeme hâlinde faiz ve maliyet indirimi yapılması da kanunda düzenlenmektedir.

Ticari kredilerde ise sözleşme serbestisi daha geniştir; ancak banka tarafından önceden hazırlanmış standart hükümler genel işlem koşullarına ilişkin denetime tabidir TBK m.20-25. Karşı tarafı aleyhine olağan dışı hükümler, açıkça bilgi verilmemişse sözleşmenin parçası sayılmamaktadır.

Kredi Kartı

Kredi kartı ilişkisi 5464 sayılı Kanun ile düzenlenmektedir. Kart limitleri, asgari ödeme, faiz ve ücretler bu Kanun ile Merkez Bankası düzenlemeleri çerçevesinde belirlenmektedir. Kart hamilinin kaybolma ve çalınma hâlinde bildirim yükümlülüğü ile bildirimden önceki ve sonraki sorumluluğu ayrıca düzenlenmektedir 5464 s. Kanun m.12.

Teminatlar

Kefalet: Kefalet sözleşmesi yazılı şekilde yapılmalı; kefilin sorumlu olacağı azami miktar, kefalet tarihi ve müteselsil kefalet ise bu sıfat kefilin el yazısıyla belirtilmelidir TBK m.583. Evli bir kişinin kefil olabilmesi, kanundaki istisnalar dışında eşinin yazılı rızasına bağlıdır TBK m.584. Bu şartlara uyulmaması kefaleti geçersiz kılabilmektedir.

İpotek: Taşınmaz üzerinde tapuda tescil edilen ipotek, borcun ödenmemesi hâlinde taşınmazın satılarak alacağın karşılanmasını sağlamaktadır TMK m.881 vd.. Üst sınır ipoteğinde taşınmaz, ipotek akit tablosunda yazılı tutarla sınırlı olarak sorumludur.

Diğer teminatlar: Taşıt rehni, ticari işletme rehni, mevduat ve fon blokesi, çek ve senet ciroları da kredilerde sıkça kullanılan teminatlardır.

4. Uygulamada Süreç

1. Temerrüt ve hesap kat ihtarı: Taksitler ödenmediğinde banka, sözleşme ve kanun hükümlerine göre borcun tamamını muaccel hâle getirmek için noter aracılığıyla hesap kat ihtarnamesi göndermektedir. Tüketici kredilerinde muacceliyet için kanunda ayrıca şartlar aranmaktadır.
2. İcra takibi: Banka, ilamsız takip, kambiyo senedine dayalı takip veya rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatabilmektedir. İpotekli kredilerde kural olarak önce rehnin paraya çevrilmesi yoluna gidilmesi gerekmektedir.
3. Ödeme emrine itiraz: Borçlu veya kefil, ilamsız takipte ödeme emrine kanunda öngörülen süre içinde itiraz edebilmektedir İİK m.62. İtiraz üzerine takip durmakta, banka itirazın kaldırılması veya iptali yoluna başvurabilmektedir.
4. Şikâyet: Takibin usule aykırı başlatılması, tebligattaki eksiklikler veya yanlış takip yolu seçilmesi gibi hususlar icra mahkemesine şikâyet yoluyla ileri sürülebilmektedir.
5. Menfi tespit veya istirdat: Borcun bulunmadığının tespiti veya ödenmiş paranın geri alınması için dava açılabilmektedir İİK m.72.
6. Yapılandırma ve uzlaşma: Takip öncesinde veya takip sırasında banka ile yapılandırma görüşmesi yapılması mümkündür; yapılan anlaşmanın yazılı olması önem taşımaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Tüketici kredisi ve kredi kartı uyuşmazlıklarında tüketici mahkemesi görevlidir. Kanunda belirlenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvuru zorunlu olup bu sınır her yıl yeniden belirlenmektedir. Tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce dava şartı arabuluculuk uygulanmaktadır 6502 s. TKHK m.73/A. Tüketici, kendi yerleşim yeri mahkemesinde dava açabilmektedir.

Ticari kredilerde bankacılık işlemlerinden doğan uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir TTK m.4; konusu para olan taleplerde dava şartı arabuluculuk aranmaktadır TTK m.5/A. Takip hukukuna ilişkin itiraz ve şikâyetlerde ise takibin yapıldığı yerdeki icra hukuk mahkemesi görevlidir. İpoteğin paraya çevrilmesinde taşınmazın bulunduğu yer icra dairesi de yetkili olabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Ödeme emrine itiraz ve icra mahkemesine şikâyet süreleri çok kısadır ve tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlamaktadır; sürenin kaçırılması önemli hak kayıplarına yol açabilmektedir.
• Hesap kat ihtarnamesinin içeriği, tebliğ tarihi ve öngörülen ödeme süresi, faiz başlangıcı ve takip tutarı bakımından belirleyicidir.
• Temerrüt faizi oranları sözleşmeye ve ilgili mevzuata göre belirlenmektedir; kanuni faize ilişkin 7589 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler nedeniyle güncel düzenlemenin dikkate alınması gerekmektedir.
• Kefilin sorumluluğu, kefalet sözleşmesinde yazılı azami miktarla sınırlıdır.
• Kefaletin geçerliliği, eş rızası ve el yazısı şartları gibi itirazların ileri sürüleceği yol ve süre takip türüne göre değişmektedir.
• Dosya masrafları arasında harçlar, icra masrafları, bilirkişi ve tebligat giderleri yer almaktadır.

7. Sonuç

Kredi ve teminat uyuşmazlıklarında borçlunun ve kefilin hakları, büyük ölçüde sözleşmenin içeriğine, teminatın geçerliliğine ve takip aşamasında sürelerin doğru kullanılmasına bağlıdır. Özellikle kefalet ve tüketici kredilerine ilişkin şekil şartları, uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyebilmektedir.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Bankacılık, Finans ve Sermaye Piyasası