Sermaye Piyasası İşlemleri ve SPK Başvuruları

1. Konunun Genel Çerçevesi

Sermaye piyasası; şirketlerin pay veya borçlanma aracı ihraç ederek finansman sağladığı, yatırımcıların da bu araçları alıp sattığı piyasadır. Bu piyasanın güvenilirliği, şeffaflık ve eşit bilgilendirme ilkelerine dayanmaktadır. Bu nedenle ihraççılar, aracı kurumlar ve diğer piyasa kurumları Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) düzenleme ve denetimine tabi tutulmaktadır.

Uygulamada SPK ile ilişki iki yönden ortaya çıkmaktadır. Bir yanda halka arz, sermaye artırımı veya borçlanma aracı ihracı yapmak isteyen şirketlerin onay başvuruları, diğer yanda ise yatırımcıların ve pay sahiplerinin hak ihlallerine ilişkin şikâyetleri bulunmaktadır. Bu yazıda her iki yön genel hatlarıyla açıklanmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn): izahname yükümlülüğü SPKn m.4, izahnameden sorumluluk SPKn m.10, kayıtlı sermaye sistemi SPKn m.18, önemli nitelikteki işlemler ve ayrılma hakkı SPKn m.23-24, ortaklıktan çıkarma ve satma hakları SPKn m.27, piyasa dolandırıcılığı SPKn m.107, izinsiz sermaye piyasası faaliyeti SPKn m.109.
• SPK tarafından çıkarılan tebliğler (izahname ve satış, borçlanma araçları, pay tebliği, önemli nitelikteki işlemler, kurumsal yönetim, özel durumlar gibi).
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (anonim şirket hükümleri, genel kurul ve sermaye artırımı).
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (SPK işlemlerine karşı dava).

3. Kanundaki Düzenleme

İhraç ve Halka Arz

Sermaye piyasası araçlarının halka arzında, SPK tarafından onaylanmış bir izahnamenin yayımlanması gerekmektedir SPKn m.4. Halka arz edilmeksizin yapılan bazı ihraçlarda ise ihraç belgesi onayı aranmaktadır. İzahname; ihraççının faaliyetleri, finansal durumu, riskleri ve ihracın koşulları hakkında yatırımcıya doğru ve eksiksiz bilgi vermeyi amaçlamaktadır. İzahnamedeki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgilerden doğan zararlardan ihraççı ve kanunda sayılan diğer kişiler sorumlu tutulmaktadır SPKn m.10.

Halka Açık Ortaklıklarda Pay Sahibi Hakları

Halka açık ortaklıklar; birleşme, bölünme, tür değiştirme, önemli tutarda varlık devri gibi önemli nitelikteki işlemlerde özel kurallara tabidir SPKn m.23. Bu işlemlerin onaylandığı genel kurula katılıp olumsuz oy kullanan ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahiplerine, kural olarak paylarını ortaklığa satarak ayrılma hakkı tanınmaktadır SPKn m.24.

Pay alım teklifi veya diğer yollarla belirli bir oy hakkı eşiğine ulaşan pay sahibine, kalan payları satın alma (ortaklıktan çıkarma) hakkı; azınlık pay sahiplerine ise paylarını satma hakkı tanınmaktadır SPKn m.27. Eşik ve fiyat belirleme esasları ilgili tebliğde düzenlenmektedir.

Piyasa Bozucu Eylemler ve İzinsiz Faaliyet

İşlem bazlı ve bilgi bazlı piyasa dolandırıcılığı SPKn m.107 ile izinsiz sermaye piyasası faaliyeti SPKn m.109 kanunda suç olarak düzenlenmektedir. SPK, bu tür eylemleri tespit ettiğinde suç duyurusunda bulunma, işlem yasağı getirme ve gerekli gördüğü diğer tedbirleri alma yetkisine sahiptir.

4. Uygulamada Süreç

Şirketler Açısından Onay Başvurusu

1. Ön hazırlık: Şirketin esas sözleşmesinin, finansal tablolarının ve kurumsal yönetim yapısının ilgili tebliğlere uygunluğu değerlendirilmektedir. Bağımsız denetim ve gerektiğinde değerleme raporları hazırlatılmaktadır.
2. Yetkili kuruluşla çalışma: Halka arzlarda satışa aracılık edecek yatırım kuruluşu belirlenmekte ve izahname taslağı birlikte hazırlanmaktadır.
3. Başvuru: İzahname veya ihraç belgesi onayı için SPK'ya başvuru yapılmakta; başvuruya tebliğlerde sayılan belgeler eklenmektedir.
4. İnceleme ve ek bilgi talepleri: SPK, inceleme sırasında ek bilgi ve belge isteyebilmekte, izahnamede değişiklik talep edebilmektedir.
5. Onay ve satış: Onaylanan izahname yayımlanmakta, satış süreci ve sonrasında kamuyu aydınlatma yükümlülükleri yerine getirilmektedir.

Yatırımcılar ve Pay Sahipleri Açısından Şikâyet

1. Sorunun kaynağı olan işlemle ilgili belgeler (hesap ekstreleri, genel kurul tutanakları, özel durum açıklamaları) toplanmaktadır.
2. Uyuşmazlık bir aracı kurum veya ihraççı ile ilgiliyse öncelikle ilgili kuruma yazılı başvuru yapılmaktadır.
3. Mevzuata aykırılık iddiası SPK'ya yazılı veya elektronik ortamda şikâyet olarak iletilebilmektedir. SPK şikâyeti inceleyerek denetim ve yaptırım yetkisini kullanabilmektedir.
4. Zararın tazmini için ayrıca adli yargıda dava açılması gerekmektedir; SPK'nın incelemesi kural olarak tazminat kararı niteliği taşımamaktadır.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

SPK'nın onay, ret, idari para cezası ve tedbir işlemlerine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilmektedir. Dava açma süresi kural olarak tebliğden itibaren altmış gündür İYUK m.7. Yetkili idare mahkemesi, işlemi yapan merciin bulunduğu yere göre genel kurallar çerçevesinde belirlenmektedir.

Pay sahipleri ile şirket arasındaki genel kurul kararlarının iptali ve benzeri uyuşmazlıklar, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir TTK m.445-446. İzahnameden sorumluluk ve diğer tazminat davalarında da kural olarak asliye ticaret mahkemesi görevlidir; ancak yatırımcının tüketici sıfatı taşıması hâlinde görev konusunun ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Konusu para olan ticari davalarda dava şartı arabuluculuk hükümleri gözetilmelidir TTK m.5/A.

Piyasa dolandırıcılığı ve izinsiz faaliyet suçları bakımından Cumhuriyet başsavcılıklarına şikâyette bulunulabilmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Genel kurul kararlarının iptali davası, kanunda öngörülen kısa süre içinde açılmalıdır; bu süre hak düşürücü niteliktedir.
• Ayrılma hakkının kullanılabilmesi için genel kurulda olumsuz oy kullanılması ve muhalefetin tutanağa geçirilmesi gibi şekli şartlara uyulması gerekmektedir.
• Ayrılma ve satma hakkının kullanım süreleri ilgili tebliğde ve şirket açıklamalarında belirtilmektedir; bu sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabilmektedir.
• SPK başvurularında ücret ve kurul ücreti gibi masraf kalemleri bulunmaktadır; güncel tutarların başvuru tarihinde kontrol edilmesi gerekmektedir.
• İzahnamedeki bilgilerin doğruluğu, ihraççı ve yöneticiler bakımından ciddi hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilmektedir.
• Kamuyu aydınlatma platformunda yapılan açıklamalar, yatırımcı açısından önemli delil niteliği taşımaktadır.

7. Sonuç

Sermaye piyasası işlemleri, şirketler açısından ayrıntılı bir hazırlık ve SPK onay süreci gerektirmektedir. Yatırımcılar ve pay sahipleri ise kanunun tanıdığı ayrılma, satma ve şikâyet haklarından ancak süre ve şekil şartlarına uyarak yararlanabilmektedir.

SPK'ya şikâyet, idari denetimi harekete geçiren önemli bir araçtır; ancak zararın tazmini için yargı yollarının ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Bankacılık, Finans ve Sermaye Piyasası