Pay Sahipleri Sözleşmesi ve Girişim Yatırımları

1. Konunun Genel Çerçevesi

Bir şirkette birden fazla ortak bulunduğunda, yönetimin nasıl paylaşılacağı, payların hangi koşullarla devredilebileceği, yeni yatırımcı geldiğinde mevcut ortakların durumunun ne olacağı ve ortaklar arasında anlaşmazlık çıktığında nasıl hareket edileceği gibi sorular gündeme gelmektedir. Bu soruların tamamının esas sözleşmede düzenlenmesi her zaman mümkün veya uygun olmamaktadır.

Pay sahipleri sözleşmesi, bu ihtiyaca cevap veren ve ortaklar arasında imzalanan bir sözleşmedir. Özellikle girişim şirketlerine yatırım yapılması, yabancı ortaklı şirketler ve aile şirketleri bakımından yaygın olarak kullanılmaktadır. Girişim yatırımlarında yatırımcı, sermaye koyduğu şirkette belirli haklar ve korumalar talep etmekte; bu haklar pay sahipleri sözleşmesi ve esas sözleşme ile güvence altına alınmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• TBK m.26-27: Sözleşme serbestisi ve sınırları düzenlenmektedir.
• TBK m.179-182: Ceza koşulu düzenlenmektedir.
• TTK m.478: İmtiyazlı paylar düzenlenmektedir.
• TTK m.461: Yeni pay alma (rüçhan) hakkı ve sınırlandırılması öngörülmektedir.
• TTK m.463: Şartlı sermaye artırımı düzenlenmektedir.
• TTK m.492-493 ve TTK m.595: Pay devrinin sınırlandırılması düzenlenmektedir.
• HMK m.407 vd.: İç tahkim düzenlenmektedir.
• 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ve ilgili mevzuat: Girişim sermayesi yatırım fonları ve paya dayalı kitle fonlaması düzenlenmektedir.

3. Kanundaki Düzenleme

Sözleşmenin Niteliği ve Sınırları

Pay sahipleri sözleşmesi, kanunda ayrıca düzenlenmemiş bir borçlar hukuku sözleşmesidir. TBK m.26 uyarınca taraflar, sözleşmenin içeriğini kanunun öngördüğü sınırlar içinde serbestçe belirleyebilmektedir. Ancak kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine ve kişilik haklarına aykırı hükümler kesin olarak hükümsüzdür.

Pay sahipleri sözleşmesi kural olarak yalnızca taraflarını bağlamaktadır. Bu nedenle sözleşmeye aykırı olarak yapılan bir pay devri veya genel kurulda kullanılan oy, kural olarak şirket bakımından geçerliliğini korumaktadır. Bu durumda sözleşmeye aykırı davranan taraf, diğer taraflara karşı tazminat veya ceza koşulu ile sorumlu olmaktadır. Bu nedenle önemli hükümlerin, kanunun izin verdiği ölçüde esas sözleşmeye de yansıtılması gerekmektedir.

Sık Kullanılan Hükümler

• Yönetime katılım: Yatırımcıya yönetim kurulunda üye belirleme hakkı tanınması; bunun için esas sözleşmede imtiyazlı pay oluşturulabilmektedir.
• Önemli kararlar için onay: Belirli kararların ancak yatırımcının onayıyla alınabilmesi.
• Önalım ve öncelik hakları: Pay satışında diğer ortaklara öncelik tanınması.
• Birlikte satış hakkı: Çoğunluk payını satan ortağın, azınlık ortağın paylarının da aynı koşullarla satılmasını sağlaması.
• Birlikte satma zorunluluğu: Belirli bir çoğunluğun satış kararı vermesi hâlinde diğer ortakların da paylarını satmakla yükümlü olması.
• Sulandırmaya karşı koruma: Daha düşük değerlemeyle yapılan sonraki yatırım turlarında yatırımcının pay oranının korunması.
• Tasfiye önceliği: Şirketin satılması veya tasfiyesi hâlinde yatırımcıya öncelikli ödeme yapılması.
• Hak kazanma takvimi: Kurucu ortakların paylarının belirli bir süre şirkette kalmalarına bağlanması.
• Rekabet yasağı ve gizlilik.

Girişim Yatırımlarında Yatırım Araçları

Girişim yatırımları; doğrudan sermaye artırımı yoluyla pay alma, ileride paya dönüştürülebilecek borç veya benzeri yapılar, melek yatırımcılık ve paya dayalı kitle fonlaması gibi farklı yöntemlerle yapılabilmektedir. Girişim sermayesi yatırım fonları ve paya dayalı kitle fonlaması sermaye piyasası mevzuatına tabidir. Hangi yöntemin seçileceği, yatırımın büyüklüğüne ve tarafların beklentilerine göre belirlenmektedir.

4. Uygulamada Süreç

1. Niyet mektubu: Değerleme, yatırım tutarı ve temel haklar kısa bir belgede belirlenmektedir.
2. Hukuki inceleme: Şirketin kuruluş belgeleri, pay yapısı, fikri mülkiyet hakları, çalışan sözleşmeleri ve uyuşmazlıkları incelenmektedir.
3. Belgelerin hazırlanması: Pay sahipleri sözleşmesi, yatırım sözleşmesi ve esas sözleşme değişikliği birlikte hazırlanmaktadır.
4. Kurumsal kararlar: Sermaye artırımı, imtiyazlı pay oluşturulması ve yeni pay alma hakkının sınırlandırılması için gerekli genel kurul ve yönetim kurulu kararları alınmaktadır.
5. Kapanış: Yatırım bedeli ödenmekte, paylar yatırımcıya verilmekte ve tescil işlemleri tamamlanmaktadır.
6. Kapanış sonrası takip: Raporlama yükümlülükleri ve onay gerektiren kararlar izlenmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Pay sahipleri sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar ticari dava niteliğinde olup asliye ticaret mahkemesinde görülmektedir. Tacirler arasında HMK m.17 uyarınca yetki sözleşmesi yapılabilmektedir; yetki sözleşmesi yoksa genel yetki kuralları uygulanmaktadır. Uygulamada bu sözleşmelerde sıklıkla tahkim şartına yer verilmekte, yabancı unsurlu sözleşmelerde milletlerarası tahkim tercih edilebilmektedir.

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde, dava açılmadan önce TTK m.5/A uyarınca arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Esas sözleşme değişikliklerinin tescili bakımından ise ticaret sicili müdürlüğü görevlidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Esas sözleşmeyle uyum: Pay sahipleri sözleşmesi ile esas sözleşme arasındaki çelişkiler, uygulamada ciddi sorunlara yol açabilmektedir.
• Uygulanabilirlik: Birlikte satma zorunluluğu ve hak kazanma takvimi gibi hükümlerin nasıl uygulanacağı, gerekirse ceza koşulu ve vekâlet mekanizmalarıyla desteklenmelidir.
• Ceza koşulu: Aşırı yüksek ceza koşulları, TBK m.182 uyarınca hâkim tarafından indirilebilmektedir; tacirler bakımından ise ayrı kurallar bulunmaktadır.
• Süre: Sözleşmenin ne kadar süre yürürlükte kalacağı ve hangi hâllerde sona ereceği belirlenmelidir.
• Yabancı yatırımcılar: Yabancı yatırımcılar bakımından bildirim ve izin yükümlülükleri ayrıca kontrol edilmelidir.
• Kurucuların durumu: Kurucu ortakların şirkette çalışmaya devam etmesine ilişkin hükümler, iş sözleşmeleriyle uyumlu hâle getirilmelidir.
• Masraflar: Tescil, noter ve ilan masrafları her yıl yeniden belirlenmektedir.

7. Sonuç

Pay sahipleri sözleşmesi, ortaklar arasındaki ilişkileri öngörülebilir hâle getiren ve özellikle girişim yatırımlarında vazgeçilmez kabul edilen bir araçtır. Sözleşmenin etkili olabilmesi için esas sözleşmeyle uyumlu hazırlanması ve önemli hükümlerin kanunun izin verdiği ölçüde şirket düzeyinde de güvence altına alınması gerekmektedir.

Her yatırımın yapısı ve tarafların beklentileri farklı olduğundan standart metinlerin doğrudan kullanılması risk taşımaktadır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Şirketler ve Ticaret Hukuku