Sosyal Ağ Sağlayıcıların Yükümlülükleri ve Kullanıcı Başvuruları

1. Konunun Genel Çerçevesi

Sosyal ağ sağlayıcılar; kullanıcıların metin, görüntü, ses veya konum gibi içerikleri oluşturmasına, paylaşmasına ve görüntülemesine imkân tanıyan platformlardır. Bu platformların kullanıcı sayısının artması, içerik denetimi ve kullanıcı haklarının korunması bakımından özel yükümlülükler getirilmesini gerekli kılmıştır.

Türk hukukunda bu yükümlülükler 5651 s. Kanun içinde düzenlenmektedir. 7578 sayılı Kanun ile çocukların korunmasına ve içerik kaldırma kararlarının hızlı uygulanmasına yönelik yeni hükümler eklenmiştir. Bu yazıda sağlayıcıların yükümlülükleri ile kullanıcıların başvurabileceği yollar ele alınmaktadır.

Düzenlemelerin önemli bir kısmı, belirli bir kullanıcı eşiğini aşan büyük platformlara yöneliktir. Bu nedenle bir platformun hangi yükümlülüklere tabi olduğu, Türkiye'den sağlanan günlük erişim sayısına göre belirlenmektedir. Kullanıcılar bakımından ise bu yükümlülükler, platforma yapılan başvurunun ciddiye alınmasını ve gerekçeli bir yanıt verilmesini güvence altına almaktadır.

2. Hukuki Dayanak

• 5651 s. Kanun Ek m.4 (sosyal ağ sağlayıcının yükümlülükleri)
• 7578 sayılı Kanun (RG 01.05.2026, sayı 33240) ile 5651 s. Kanun'a eklenen hükümler
• 5651 s. Kanun m.8 (katalog suçlarda erişimin engellenmesi)
• 5651 s. Kanun m.9 (Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir)
• 5651 s. Kanun m.9/A (özel hayatın gizliliği nedeniyle erişimin engellenmesi)
• TMK m.24-25 ve HMK m.389 (kişilik hakkının korunması ve ihtiyati tedbir)

3. Kanundaki Düzenleme

Günlük Erişimi Bir Milyonu Aşan Sağlayıcılar

5651 s. Kanun Ek m.4, Türkiye'den günlük erişimi bir milyondan fazla olan yurt dışı kaynaklı sosyal ağ sağlayıcılara Türkiye'de bir temsilci atama yükümlülüğü getirmektedir. Temsilci, yetkili makamların bildirim ve taleplerinin karşılanmasından ve kullanıcı başvurularının yanıtlanmasından sorumlu tutulmaktadır.

Sağlayıcılar, kişilik hakları ve özel hayatın gizliliğine ilişkin kullanıcı başvurularını kanunda belirtilen süre içinde olumlu veya olumsuz olarak yanıtlamakla yükümlüdür. Olumsuz yanıtın gerekçeli olması gerekmektedir. Sağlayıcılar ayrıca içerik kaldırma ve erişim engeli kararlarına ilişkin istatistiksel ve kategorik bilgileri içeren dönemsel raporları Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) sunmaktadır. Türkiye'deki kullanıcıların verilerinin Türkiye'de barındırılmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınması da yükümlülükler arasındadır.

7578 Sayılı Kanun ile Getirilen Yenilikler

• Çocuklara hizmet yasağı: 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulmaması ve bunun için yaş doğrulama sistemleri kurulması öngörülmektedir.
• Ebeveyn kontrol araçları: Ebeveynlerin çocuklarının platform kullanımını denetleyebileceği araçların sağlanması zorunlu tutulmaktadır.
• Aldatıcı reklamlar: Çocuklara yönelik aldatıcı reklamlara karşı tedbir alınması yükümlülüğü getirilmiştir.
• Acil durumlarda hızlı uygulama: Günlük erişimi on milyonu aşan sağlayıcıların, içeriğin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararlarını acil durumlarda bir saat içinde uygulaması gerekmektedir.
• Yeniden yükleme engeli: Kaldırılan içeriğin platforma yeniden yüklenmesinin engellenmesi yükümlülüğü düzenlenmiştir.

Bu hükümlerin 1 Kasım 2026 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülmektedir.

Yaptırımlar

Yükümlülüklere uyulmaması hâlinde yaptırımlar kademeli olarak uygulanmaktadır. İlk aşamada idari para cezası verilmektedir. Kanunda öngörülen 30 günlük süre sonunda yükümlülük yerine getirilmezse sağlayıcıya reklam yasağı getirilebilmektedir. Aykırılığın devam etmesi hâlinde, sulh ceza hâkimliği kararıyla sağlayıcının internet trafiği bant genişliğinin önce yüzde elli, ardından yüzde doksana kadar daraltılması mümkündür.

4. Uygulamada Süreç

1. Platforma başvuru: Kullanıcı, hukuka aykırı gördüğü içerik için öncelikle platformun bildirim ve şikâyet mekanizmasını kullanmaktadır. Başvuruda içeriğin bağlantısı, ihlalin niteliği ve başvurucunun kimlik bilgileri belirtilmektedir.
2. Yanıtın değerlendirilmesi: Platformun yanıtı ve gerekçesi saklanmaktadır. Süresinde yanıt verilmemesi veya gerekçesiz ret, sonraki başvurularda delil olarak kullanılabilmektedir.
3. Savcılığa şikâyet: İçeriğin bir suç oluşturması hâlinde Cumhuriyet başsavcılığına şikâyette bulunulabilmektedir. 5651 s. Kanun m.8 kapsamındaki katalog suçlarda erişimin engellenmesi kararı verilebilmektedir.
4. Sulh ceza hâkimliğine başvuru: Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerikler için 5651 s. Kanun m.9/A kapsamında BTK'ya veya doğrudan sulh ceza hâkimliğine başvurulabilmektedir.
5. Hukuk mahkemesine başvuru: Diğer kişilik hakkı ihlallerinde TMK m.24-25 kapsamında dava açılabilmekte ve HMK m.389 vd. hükümlerine göre ihtiyati tedbir yoluyla içeriğin kaldırılması talep edilebilmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Sağlayıcıların idari yükümlülüklerinin denetiminde BTK yetkilidir. Bant genişliğinin daraltılması kararını sulh ceza hâkimliği vermektedir. Sağlayıcı, kendisine uygulanan idari para cezalarına ve diğer idari işlemlere karşı idari yargı yoluna başvurabilmektedir.

Kullanıcı bakımından, suç teşkil eden içeriklerde Cumhuriyet başsavcılığı; özel hayatın gizliliği ihlallerinde BTK ve sulh ceza hâkimliği; kişilik hakkı ihlaline dayanan tedbir ve tazminat taleplerinde asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Kişilik hakkı davalarında davacı, kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilmektedir.

Kişilik hakkı ihlali nedeniyle sulh ceza hâkimliğinden erişim engeli talep edilmesine imkân veren 5651 s. Kanun m.9, Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş ve iptal 10.10.2024'te yürürlüğe girmiştir. Bu alanda yürürlükteki düzenlemenin başvuru tarihinde kontrol edilmesi gerekmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Sağlayıcının kullanıcı başvurularına yanıt verme süresi kanunda belirlenmiştir. 7578 sayılı Kanun sonrasındaki güncel sürenin başvuru tarihinde kontrol edilmesi gerekmektedir.
• 7578 sayılı Kanun ile getirilen yükümlülüklerin 1 Kasım 2026 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülmekte olup bu tarihten önceki başvurularda önceki düzenleme uygulanmaktadır.
• İdari para cezası tutarları güncellenebildiğinden, rakamların karar tarihi itibarıyla kontrol edilmesi gerekmektedir.
• İçeriğin ekran görüntüsü, bağlantısı ve yayın tarihi, başvurudan önce kayıt altına alınmalıdır.
• Hakaret gibi şikâyete bağlı suçlarda TCK m.73 uyarınca fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aylık şikâyet süresi bulunmaktadır.
• Yurt dışında yerleşik platformların Türkiye'deki temsilcisi, tebligat ve başvurular bakımından muhatap alınabilmektedir.
• Platforma yapılan başvuru, yargısal yollara başvurmanın ön şartı değildir. Ancak platformun hızlı çözüm sunabildiği durumlarda zaman kaybını önlemektedir.
• Aynı içeriğin farklı hesaplarda yeniden paylaşılması hâlinde, yeni bağlantıların da başvuruya veya karara eklenmesi gerekmektedir.

7. Sonuç

Sosyal ağ sağlayıcıların yükümlülükleri, 7578 sayılı Kanun ile özellikle çocukların korunması ve kararların hızlı uygulanması yönünde genişletilmiştir. Kullanıcıların platform başvurusu ile yargısal yolları birlikte değerlendirmesi, hukuka aykırı içeriğe karşı etkili koruma sağlanması bakımından önem taşımaktadır.

Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Sosyal Medya Hukuku