Mirasın Reddi: Süre, Usul ve Hükmen Ret

1. Konunun Genel Çerçevesi

Türk hukukunda miras, mirasbırakanın ölümüyle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçmektedir. Bu geçiş, yalnızca malvarlığı değerlerini değil, mirasbırakanın borçlarını da kapsamaktadır. Mirasçılar, kural olarak terekenin borçlarından kişisel malvarlıklarıyla da sorumlu olmaktadır.

Borçları malvarlığından fazla olan bir terekenin mirasçıları, bu sorumluluktan kurtulmak için mirası reddedebilmektedir. Mirasın reddi, mirasçının hiç mirasçı olmamış gibi değerlendirilmesi sonucunu doğurmaktadır.

2. Hukuki Dayanak

Mirasın reddine ilişkin başlıca düzenlemeler şunlardır:

• Ret hakkı ve hükmen ret: TMK m.605
• Ret süresi: TMK m.606-608
• Ret beyanının şekli: TMK m.609
• Ret hakkının düşmesi: TMK m.610
• Reddin sonuçları: TMK m.611-614
• Süre uzatımı: TMK m.615
• Alacaklıların korunması: TMK m.617-618
• Resmi defter tutulması: TMK m.619 ve devamı

3. Kanundaki Düzenleme

Ret Hakkı

TMK m.605 uyarınca yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilmektedir. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden acizliği açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise miras reddedilmiş sayılmaktadır. Bu durum uygulamada "hükmen ret" olarak adlandırılmaktadır.

Ret Süresi

Ret süresi üç aydır (TMK m.606). Bu süre yasal mirasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten, vasiyet edilen mirasçılar için ise mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlamaktadır. Terekenin yazımına karar verilmişse süre, yazımın kapanışının sulh hâkimi tarafından mirasçılara bildirildiği tarihten başlamaktadır.

Ret Beyanının Şekli

Ret beyanı, mirasçılar tarafından mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh mahkemesine sözlü veya yazılı olarak yapılmaktadır (TMK m.609). Beyan kayıtsız ve şartsız olmalıdır. Sulh hâkimi, sözlü ya da yazılı ret beyanını bir tutanağa geçirmekte ve özel kütüğüne kaydetmektedir.

Ret Hakkının Düşmesi

TMK m.610 uyarınca yasal süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış olmaktadır. Ret süresi dolmadan terekeye ait işlere karışan veya terekenin olağan yönetiminin gerektirdiği işlemler dışında kalan işlemler yapan ya da tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı da mirası reddedememektedir.

Reddin Sonuçları

Yasal mirasçılardan birinin reddettiği miras payı, mirasbırakan ondan önce ölmüş gibi o mirasçının altsoyuna geçmektedir (TMK m.611). En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse, miras sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilmekte; tasfiye sonunda artan değer, ret olmasaydı mirasçı olacak kişilere verilmektedir (TMK m.612).

4. Uygulamada Süreç

1. Mirasbırakanın borçları ve malvarlığı mümkün olduğunca araştırılmaktadır. Banka kayıtları, icra dosyaları, tapu ve araç kayıtları bu araştırmanın başlıca kaynaklarıdır.
2. Borcun malvarlığından fazla olduğu anlaşılırsa, süre içinde mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine ret beyanında bulunulmaktadır.
3. Beyan, vekil aracılığıyla da yapılabilmektedir. Bu durumda vekaletnamede mirasın reddine ilişkin özel yetki bulunması gerekmektedir.
4. Mahkeme, mirasçının kimliğini ve mirasçılık sıfatını tespit ederek ret beyanını tescil etmektedir.
5. Ret kararı, alacaklıların başlattığı icra takiplerine itiraz ve şikâyet aşamalarında ileri sürülmektedir.

Ölüm tarihinde mirasbırakanın borca batık olduğu açıkça belli ise, mirasçılar ret beyanında bulunmasalar dahi hükmen ret iddiasında bulunabilmektedir. Bu iddia dava yoluyla veya alacaklının açtığı davada savunma olarak ileri sürülebilmektedir. Hükmen retin tespiti için açılan davalarda kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Ret beyanının alınması ve tescili bakımından görevli ve yetkili merci, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesidir. Ret süresinin uzatılması talebi de sulh hukuk mahkemesine yapılmaktadır.

Hükmen ret nedeniyle mirasın reddinin tespiti davası ise çekişmeli bir dava olup, alacaklılara veya diğer ilgililere karşı asliye hukuk mahkemesinde açılmaktadır. Borca batık mirasçının mirası reddetmesi nedeniyle alacaklılarının açacağı iptal davası da asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• Üç aylık süre hak düşürücü niteliktedir. Süre geçtikten sonra yapılan ret beyanı, haklı sebep bulunmadıkça sonuç doğurmamaktadır.
• Haklı sebeplerin bulunması hâlinde sulh hâkimi, yasal mirasçılara verilen süreyi uzatabilmekte veya yeni bir süre tanıyabilmektedir (TMK m.615).
• Ret beyanından önce tereke mallarının satılması, banka hesaplarındaki paranın çekilmesi veya aracın kullanılmaya devam edilmesi ret hakkını ortadan kaldırabilmektedir.
• Borca batık bir mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse, alacaklıları ret tarihinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde reddin iptalini dava edebilmektedir (TMK m.617).
• Mirasın reddi yerine resmi defter tutulması istenerek, mirasçının sorumluluğunun defterde yer alan borçlarla sınırlanması sağlanabilmektedir. Resmi defter talebi kanunda öngörülen süre içinde yapılmalıdır.
• Küçük veya kısıtlı mirasçılar adına yapılacak ret beyanında, kanuni temsile ve vesayet makamının iznine ilişkin kuralların dikkate alınması gerekmektedir.
• Masraf kalemleri arasında başvuru harcı ve tebligat giderleri bulunmaktadır; bu tutarlar her yıl yeniden belirlenmektedir.

7. Sonuç

Mirasın reddi, mirasçıyı terekenin borçlarından kurtaran önemli bir hukuki imkândır. Ancak bu imkân, kısa ve hak düşürücü nitelikte bir süreye bağlanmış olup, mirasçının davranışlarıyla da kaybedilebilmektedir.

Terekenin borç durumu belirsiz ise resmi defter tutulması veya hükmen ret gibi alternatif yolların değerlendirilmesi yarar sağlamaktadır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Miras Hukuku