Vasiyetname: Düzenlenme Şekilleri, Açılması ve İptal Davası

1. Konunun Genel Çerçevesi

Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının kime ve nasıl geçeceğini tek taraflı olarak belirlediği ölüme bağlı tasarruftur. Vasiyetname ile mirasçı atanabilmekte, belirli mal bırakılabilmekte, vasiyeti yerine getirme görevlisi atanabilmekte ve kanunun izin verdiği diğer tasarruflar yapılabilmektedir.

Vasiyetname, mirasbırakanın yaşamı boyunca her zaman değiştirilebilmekte veya ortadan kaldırılabilmektedir. Ancak vasiyetnameyle yapılan tasarruflar, saklı paylı mirasçıların kanuni haklarını zedelememelidir; aksi hâlde tenkis davası gündeme gelmektedir.

2. Hukuki Dayanak

Vasiyetnameye ilişkin başlıca düzenlemeler şunlardır:

• Vasiyet ehliyeti: TMK m.502
• Tasarruf özgürlüğü ve saklı paylar: TMK m.505-506
• Vasiyetname şekilleri: TMK m.531
• Resmi vasiyetname: TMK m.532-537
• El yazılı vasiyetname: TMK m.538
• Sözlü vasiyetname: TMK m.539-541
• Vasiyetten dönme: TMK m.542-544
• İptal davası: TMK m.557-559
• Vasiyetnamenin teslimi ve açılması: TMK m.595-596
• Yetkili mahkeme: HMK m.11

3. Kanundaki Düzenleme

Vasiyet Ehliyeti

TMK m.502 uyarınca ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olan herkes vasiyetname düzenleyebilmektedir. Ayırt etme gücü, vasiyetnamenin düzenlendiği anda bulunmalıdır.

Resmi Vasiyetname

Resmi vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenmektedir. Resmi memur sulh hâkimi, noter veya kanunla bu yetki verilmiş diğer bir görevlidir (TMK m.532). Mirasbırakan arzularını memura bildirmekte, memur vasiyetnameyi yazmakta veya yazdırmakta ve mirasbırakan okuyup imzalamaktadır. Ardından tanıklar, vasiyetnamenin mirasbırakan tarafından kendi huzurlarında okunup imzalandığını ve mirasbırakanın tasarrufa ehil olduğunu beyan ederek imzalamaktadır. Kanun, belirli yakınlık ilişkisi bulunan kişilerin memur veya tanık olarak görev yapamayacağını düzenlemektedir (TMK m.536).

El Yazılı Vasiyetname

El yazılı vasiyetnamenin, düzenlenme yılı, ayı ve günü de içinde olmak üzere baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması ve imzalanması gerekmektedir (TMK m.538). Bilgisayarla yazılan veya başkasına yazdırılan metinler bu şekil şartını karşılamamaktadır. El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilmektedir.

Sözlü Vasiyetname

Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, salgın hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar nedeniyle resmi veya el yazılı vasiyetname yapamayan kişi, sözlü vasiyet yapabilmektedir (TMK m.539). Bu durumda son arzular iki tanığa anlatılmakta ve tanıklar bunu yazıya geçirerek gecikmeksizin sulh veya asliye hâkimine vermektedir. Mirasbırakan sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı elde ederse, bu tarihten itibaren kanunda öngörülen süre geçtikten sonra sözlü vasiyetname hükümsüz hâle gelmektedir (TMK m.541).

İptal Sebepleri

TMK m.557 uyarınca ölüme bağlı tasarruf şu hâllerde iptal edilebilmektedir:

• Mirasbırakan tasarrufu, tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapmışsa
• Tasarruf yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında yapılmışsa
• Tasarrufun içeriği, koştuğu şartlar veya yüklemeler hukuka veya ahlaka aykırı ise
• Tasarruf kanunda öngörülen şekle uyulmaksızın yapılmışsa

4. Uygulamada Süreç

1. Vasiyetname düzenlenmeden önce mirasbırakanın malvarlığı, yasal mirasçıları ve saklı pay oranları değerlendirilmektedir.
2. Resmi vasiyetname için notere başvurulmakta, iki tanık hazır bulundurulmaktadır. Noter, düzenleme ücretini ve harçları tahsil etmektedir.
3. El yazılı vasiyetname düzenlenecekse metin, tarih ve imza dahil tamamen el yazısıyla yazılmakta; kaybolma riskine karşı notere veya sulh hâkimine bırakılması tercih edilebilmektedir.
4. Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetnameyi bulan veya saklayan kişi, bunu gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür (TMK m.595).
5. Sulh hâkimi, kanunda öngörülen süre içinde vasiyetnameyi açmakta ve ilgilileri çağırarak okumaktadır. Vasiyetnamenin bir örneği, mirastan pay alan ilgililere tebliğ edilmektedir (TMK m.596).
6. Vasiyetnameye itirazı olan ilgililer, açılma işlemi sırasında veya tebliğden sonra itirazlarını bildirebilmekte; asıl uyuşmazlık iptal davası ile çözülmektedir.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme veya Merci

Vasiyetnamenin açılması ve okunması işlemleri sulh hukuk mahkemesince yürütülmektedir. Resmi vasiyetname bakımından sulh hâkimi ve noter düzenleme mercii olarak görev yapmaktadır.

Vasiyetnamenin iptali davası asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir. HMK m.11 uyarınca vasiyetnamenin iptali davalarında mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

6. Süreler ve Dikkat Edilecek Hususlar

• İptal davası, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılması tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşmektedir (TMK m.559).
• İptal sebepleri, def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilmektedir.
• Vasiyetname düzenlenirken ehliyetin sonradan tartışılmaması için, gerekli durumlarda sağlık raporu alınması değerlendirilebilmektedir.
• Mirasbırakan, vasiyetnamesinden kanunda öngörülen şekillerden biriyle, yok etme yoluyla veya sonraki bir ölüme bağlı tasarrufla dönebilmektedir.
• Saklı payları zedeleyen tasarruflar kendiliğinden geçersiz olmamakta; saklı pay sahibinin tenkis davası açması gerekmektedir.
• Masraf kalemleri arasında noter düzenleme ücreti, saklama ücreti, açılma harcı ve tebligat giderleri bulunmaktadır; bu tutarlar her yıl yeniden belirlenmektedir.

7. Sonuç

Vasiyetname, mirasbırakanın son arzularının hukuken geçerli şekilde yerine getirilmesini sağlayan bir araçtır. Şekil şartlarına uyulmaması veya ehliyetin tartışmalı olması, vasiyetnamenin ölümden sonra iptaline yol açabilmektedir.

Vasiyetnamenin açılması ve iptali süreçleri kısa ve hak düşürücü sürelere bağlıdır. Somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekmektedir.

8. Akademik Kaynaklar

Bu konuya ilişkin akademik çalışmalara aşağıdaki kaynaklar üzerinden ulaşabilirsiniz. Tez ve makalelerin içeriği bu sitede çoğaltılmamaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımamaktadır.

← Miras Hukuku